MUQDISHO (QJ) — Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa difaacay dagaalka dowladdiisa ay kula jirto Al-Shabaab, isagoo sheegay in kooxdu ay sii daciiftay inkastoo ay dhawaanahan dib u dhacyo ka jireen dhulal. Wareysi uu dhawaan siiyay Sky News, wuxuu sidoo kale kaga hadlay ku lug lahaanshaha shisheeye ee Soomaaliya, xiisadaha gobolka, shaqo la’aanta dhalinyarada iyo ku tiirsanaanta dalka ee gargaarka caalamiga ah.
Wareysiga, oo ay qabatay wariye Yousra Elbagir oo ka tirsan Sky News oo la daabacay Oktoobar 29, ayaa lagu sheegay caqabadaha amniga ee Soomaaliya iyo mowqifkeeda iyadoo ay sii kordhayaan tartanka ka dhexeeya quwadaha shisheeye ee Geeska Afrika iyo gobolka Badda Cas.
Madaxweynuhu wuxuu sheegay in dowladdu ay kalsooni ku qabto inay ka adkaan karto Al-Shabaab. Wuxuu qirtay in ciidamada dowladdu ay lumiyeen qaar ka mid ah jagooyinka iyo in kooxda xagjirka ah ay dib ula wareegtay gacan ku haynta laba degmo, laakiin wuxuu ku dooday in dhul laga waayay meelo qaar aysan macnaheedu ahayn in dagaalka guud uu lumayo.
Wuxuu sheegay in Al-Shabaab ay ka daciifsan tahay sidii ay ahaan jirtay afar ama shan sano ka hor, isagoo tilmaamay in lumitaanka hoggaamiyeyaasha sare iyo dhulalka. Wuxuu intaas ku daray in dowladdu ay adeegsanayso saddex hab: hawlgallo milatari, caqabad ku ah fikirka kooxda iyo jarista lacagta ay ka ururiso dadka iyo ganacsiyada.
Maxamuud wuxuu sheegay in Soomaaliya aysan rabin in lagu soo jiito iskahorimaadyo meelo kale oo gobolka ah. Wuxuu walaac ka muujiyay dalalka shisheeye ee isticmaalaya Soomaaliya ama dhulkeeda si ay u horumariyaan danahooda gaarka ah.
Wuxuu sidoo kale ka hadlay aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland, isagoo sheegay inuu aaminsan yahay in Israa’iil ay leedahay sababo istiraatiijiyadeed oo ballaaran oo ku aaddan tallaabadan. Hadalladiisu waxay ku soo beegmayaan iyadoo xiisadda u dhaxaysa Muqdisho iyo Hargeysa ay ka taagan tahay xiriirka Somaliland iyo Israa’iil iyo su’aasha ku saabsan xaaladda siyaasadeed ee Somaliland.
Madaxweynuhu wuxuu sidoo kale sheegay in Soomaaliya aysan u oggolaan doonin dalalka shisheeye inay saldhigyo milatari ka sameystaan dalka si ay u adeegaan danahooda gaarka ah. Wuxuu ka hadlay xiriirka Imaaraadka Carabta, isagoo sheegay in heshiisyada amniga iyo difaaca ee lala galay Abu Dhabi la joojiyay, inkastoo xiriirka diblomaasiyadeed weli la hagaajin karo.
Madaxweynuhu wuxuu sheegay in saboolnimada iyo shaqo la’aanta ay ka dhigayaan qaar ka mid ah dhallinyarada Soomaaliyeed inay u nugul yihiin shaqaalaysiinta Al-Shabaab. Wuxuu ku dooday in ka adkaanta kooxda ay u baahan tahay wax ka badan hawlgallada militariga.
Wuxuu tilmaamay shaqo abuurka, waxbarashada, tababarka xirfadaha iyo taageerada ganacsiyada yaryar si ay dhallinyarada u siiyaan beddel ay ku biiraan kooxaha hubaysan. Wuxuu sidoo kale sheegay in dowladdu ay u baahan tahay caawimaad ka timid la-hawlgalayaasha caalamiga ah si loo abuuro fursado badan.
Maxamuud wuxuu dhaleeceeyay barnaamijyada gargaarka ee, aragtidiisa, dadka ka dhigaya kuwo ku tiirsan cuntada joogtada ah iyo gargaarka lacagta caddaanka ah. Wuxuu sheegay in taageero badan loo baahan yahay in loo weeciyo waxbarashada, xirfadaha, beeraha, ganacsiyada yaryar iyo siyaabo kale oo dadku ku heli karaan nolol maalmeedkooda.
Wuxuu qirtay in dhimista gargaarka bani’aadamnimada ay dhaawici karto bulshooyinka nugul muddada gaaban, laakiin wuxuu ku dooday in taageerada muddada dheer ay tahay inay ka caawiso dadka inay noqdaan kuwo isku filan.
Wareysigu wuxuu muujinayaa in Madaxweyne Xasan Sheekh uu soo bandhigayo caqabadaha Soomaaliya oo ka badan dagaal militari oo ka dhan ah Al-Shabaab. Fariintiisu waxay tahay in amniga waara uu sidoo kale ku xiran yahay shaqooyinka, waxbarashada, hay’adaha dowliga ah ee xooggan iyo xaaladaha dhaqaale ee wanaagsan.
Faallooyinka uu ka jeediyay Al-Shabaab waa muhiim sababtoo ah wuxuu qirtay in kooxdu ay dib u heshay dhul, isagoo ku adkeysanaya in dowladdu ay horumar samaynayso guud ahaan. Tani waxay iftiiminaysaa farqiga u dhexeeya ku guuleysiga dagaallada shaqsiga ah iyo gaaritaanka xakamaynta waarta ee meelaha dalka oo dhan. Tijaabada dhabta ah waxay noqon doontaa in ciidamada dowladdu ay qabsan karaan dhul ka dib marka ay qabsadaan iyo in bulshooyinka maxalliga ah ay ammaan ahaan karaan.
Hadalkiisa ku saabsan ku lug lahaanshaha shisheeye ayaa sidoo kale ka tarjumaya walaaca Soomaaliya ee ku saabsan tartanka sii kordhaya ee Geeska Afrika iyo Badda Cas. Khilaafka Somaliland ee ku saabsan xiriirka ay la leedahay Israa’iil ayaa weli ah arrin siyaasadeed oo weyn, halka mowqifka Soomaaliya ee ku saabsan saldhigyada militariga ee shisheeye uu muujinayo rabitaankeeda ah inay xakamayso go’aannada saameeya dhulkeeda. Arrimahani waxay sii wadi karaan inay abuuraan xiisad ka dhex dhalata la-hawlgalayaasha gobolka iyo kuwa caalamiga ah.
Faallada madaxweynaha ee ku saabsan saboolnimada iyo shaqo la’aanta ayaa sidoo kale tilmaamaysa caqabad weyn: ficilka milatari oo keliya uma badna inuu soo afjaro saameynta Al-Shabaab haddii dhallinyaradu ay sii wadaan inay la kulmaan shaqooyin ama fursado yar. Dowladdu waxay u baahan doontaa inay ballanqaadyadeeda waxbarashada, shaqada iyo taageerada ganacsiga u rogto barnaamijyo wax ku ool ah.
Guud ahaan, wareysigu wuxuu soo bandhigayaa saddex caqabadood oo waaweyn oo Soomaaliya haysta: ka adkaanta Al-Shabaab, maaraynta ka qaybgalka shisheeye iyo hagaajinta nolosha dadka caadiga ah. Horumarka hal dhinac ah way adkaan doontaa in la sii wado iyada oo aan horumar laga gaarin kuwa kale.
