Hargeysa (QJ) — Warbixintii ugu dambeysay ee Freedom House waxay muujinaysaa farqi cad oo u dhexeeya Somaliland iyo Soomaaliya ee xorriyadda siyaasadeed iyo xuquuqda madaniga ah.
Warbixintu waxay Somaliland siinaysaa dhibco dhan 47 ka mid ah 100, taasoo ka dhigaysa qaybta “Qayb ahaan Xor ah”. Waxay sheegaysaa in Somaliland ay horumar ka samaysay doorashooyin tartan ah iyo isbeddello nabdoon oo hoggaanka ah.
Si kastaba ha ahaatee, warbixintu waxay sidoo kale tilmaamaysaa dhibaatooyin. Kuwaas waxaa ka mid ah doorashooyinka dib u dhacay iyo xayiraadaha saaran suxufiyiinta madaxa-bannaan.
Soomaaliya waxay heshay dhibco aad uga hooseeya 8 ka mid ah 100, taasoo ka dhigaysa qaybta “Aan Xor ahayn”. Warbixintu waxay tilmaamaysaa hay’adaha dawladda ee daciifka ah, siyaasadda ku salaysan qabiilka, la’aanta doorashooyin qaran oo toos ah iyo amni-darro sii socota.
Dowladda Soomaaliya waxay sidoo kale wajahaysaa caqabado ku aaddan xakamaynta dalka. Al-Shabaab ayaa weli ah khatar weyn, halka khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dawladda federaalka iyo dawladaha gobolka ay sii socdaan.
Dhibcaha ayaa muujinaya farqi cad oo u dhexeeya labada dhinac. Somaliland waxay dhistay nidaamkeeda siyaasadeed waxayna qabatay doorashooyin tartan ah. Soomaaliya waxay weli wajahaysaa dhibaatooyin siyaasadeed iyo amni oo halis ah.
In kasta oo ay jirto kala duwanaanshahan, haddana Somaliland weli looma aqoonsana waddan madax-bannaan. Soomaaliya waxay weli u aqoonsan tahay dowladda dalka waxayna haysataa kursigeeda Qaramada Midoobay.
Warbixintu waxay ka caawin kartaa Somaliland inay sameyso qadiyaddeeda aqoonsiga caalamiga ah. Madaxdeedu waxay tilmaami karaan farqiga dhibcaha iyagoo caddayn u ah horumarka laga sameeyay dhismaha hay’adaha dimuqraadiga ah.
Si kastaba ha ahaatee, Somaliland waxay sidoo kale u baahan tahay inay wax ka qabato dhibaatooyinkeeda, gaar ahaan doorashooyinka dib u dhacay iyo xayiraadaha saaran suxufiyiinta.
Soomaaliya, dhibcaha hoose waxay muujinayaan inta shaqo ee harsan si loo hagaajiyo amniga, hay’adaha dowladda iyo xorriyadaha siyaasadeed.
Warbixintu waxay sidoo kale soo bandhigaysaa su’aal ballaaran: maxay Somaliland u sii ahaan la’dahay mid aan la aqoonsan inkastoo ay diiwaan gelisay doorashooyin iyo xasillooni la mid ah, halka Soomaaliya ay weli hesho aqoonsi caalami ah inkastoo ay jiraan caqabado halis ah? Warbixintu waxay xoojin kartaa doodda Somaliland, laakiin aqoonsigu wuxuu ku xirnaan doonaa go’aannada siyaasadeed ee ay gaaraan waddamada kale.
