Qaahira (QJ)— Masar, Soomaaliya, Suudaan iyo Ereteriya ayaa ku heshiiyay inay xoojiyaan isku-dubaridka siyaasadda iyo amniga ka dib shir madaxeed afar dhinac ah oo ka dhacay Masar oo diiradda lagu saarayay horumarka Geeska Afrika, Badda Cas iyo Wabiga Niil.
Afarta waddan ayaa dib u xaqiijiyay taageeradooda madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed waxayna ku baaqeen xalal nabadeed oo lagu xalliyo khilaafaadka gobolka. Waxay sidoo kale ku nuuxnuuxsadeen muhiimadda amniga iyo xorriyadda marin-haweedka Badda Cas iyo Gacanka Cadan, iyagoo sidoo kale ku nuuxnuuxsaday doorka dowladaha xeebaha Badda Cas ee arrimaha badda gobolka.
Marka laga hadlayo Soomaaliya, afarta dowladood waxay dib u xaqiijiyeen taageeradooda midnimada Soomaaliya iyo midnimada dhuleed waxayna diideen aqoonsiga ama taageerada Somaliland. Waxay sidoo kale muujiyeen taageerada caalamiga ah ee joogtada ah ee Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) iyo dadaallada Soomaaliya ee la dagaallanka argagixisada.
Shir madaxeedka ayaa sidoo kale looga hadlay khilaafka Niil, iyadoo Masar iyo Suudaan ay xoogga saareen wadatashiga iyo heshiiska mashaariicda saameeya dalalka hoose. Mowqifkan ayaa yimid iyadoo ay jirto khilaafkooda muddada dheer soo jiray ee kala dhexeeya Itoobiya ee ku saabsan Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-soo-nooleynta Itoobiya.
Dhanka kale, Itoobiya waxay dib u xaqiijisay danaha sharciga ah ee ay ka leedahay gobollada Niil iyo Badda Cas, iyadoo diidaysa dadaallada xaddidi kara doorkeeda gobolka. Addis Ababa waxay ku adkeysaneysaa in mowqifkeeda juqraafiyeed iyo danaheeda dhaqaale ay siinayaan saami sharci ah oo ku saabsan doodaha ku saabsan amniga Badda Cas iyo marin u helidda.
Somaliland waxay sidoo kale diiday mowqifka shir madaxeedka ee ku saabsan maqaamka ay ku leedahay. Hargeysa waxay si joogto ah u adkeysaneysay in madax-bannaanideeda ay ka go’an tahay Soomaaliya iyo in go’aannada ku saabsan xaaladda siyaasadeed ee Somaliland aysan gaari karin Soomaaliya ama dowlad goboleedyada kale. Somaliland ayaa sidoo kale la filayaa inay u aragto diidmada shirka mid lagu xoojinayo diidmada diblomaasiyadeed ee ololaha aqoonsiga caalamiga ah.
Shir madaxeedkan wuxuu ku soo beegmayaa xilli ay sii kordhayaan tartanka gobolka ee ku lug leh Soomaaliya, Somaliland, Itoobiya, Masar iyo Eritrea, gaar ahaan marin u helidda badda, iskaashiga amniga iyo saameynta siyaasadeed ee Badda Cas iyo Geeska Afrika.
Shir madaxeedka afar geesoodka ah wuxuu u taagan yahay isku day muhiim ah oo lagu isku dubaridayo mowqifyada arrimaha si toos ah u saameeya Itoobiya iyo Somaliland. Soomaaliya, waxay siineysaa taageero diblomaasiyadeed oo dheeraad ah mowqifkeeda dhul-wanaagga. Hase yeeshee, Somaliland ahaan, baaqani wuxuu sii xoojinayaa caqabadda diblomaasiyadeed ee hortaalla dadaalkeeda ku aaddan helitaanka aqoonsiga. Isku-darka khilaafka Webiga Niil, tartanka Badda Cas iyo arrinta Somaliland ayaa sii qoto-dheereyn kara kala-qaybsanaanta juqraafiyeed ee Geeska Afrika.
