Muqdisho (QJ) – Faragelinta diblomaasiyadeed ee caalamiga ah ayaa la sheegay inay door muhiim ah ka ciyaartay joojinta dagaalladii xoogganaa ee ka qarxay qaybo ka mid ah Muqdisho labadii maalmood ee la soo dhaafay, sida laga soo xigtay warbixinno laga helay ilo xog ogaal ah oo xaaladda la socda.
Isku dhacyadu waxay ka dhaceen dhowr meelood oo caasimadda ah, gaar ahaan agagaarka xaafadda Barmuuda ee degmooyinka Hodan iyo Hawl-wadaag, halkaas oo la sheegay in ciidamada dowladda iyo kooxaha hubaysan ee la safan mucaaradka ay is rasaaseeyeen.
Sida laga soo xigtay warbixinnada, wakiillada beesha caalamka ayaa wadahadallo degdeg ah la yeeshay mas’uuliyiinta sare ee Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka, iyagoo ku boorriyay labada dhinac inay si degdeg ah u joojiyaan rabshadaha oo ay ka hortagaan sii socoshada.
Ilo diblomaasiyadeed ayaa ka digay in sii socoshada dagaalka caasimadda uu wiiqi karo amniga, khatar gelin karo xasilloonida siyaasadeed, iyo inuu si xun u saameyn karo dadaallada caalamiga ah ee loogu talagalay taageeridda dhismaha dowladnimada iyo ujeeddooyinka amniga ee Soomaaliya.
Ilo wareedyadu waxay tilmaamayaan in wadahadalladu ay diiradda saareen saddex farriimood oo muhiim ah oo loo gudbiyay labada dhinac.
Tan ugu horreysay waxay ahayd xabbad joojin degdeg ah oo dhammaystiran oo loogu talagalay in lagu soo afjaro iskahorimaadyada hubaysan iyo abuurista xaalado wadahadal siyaasadeed si wax looga qabto khilaafaadka ku xeeran kala-guurka siyaasadeed ee dalka iyo geeddi-socodka doorashada.
Fariinta labaad ayaa la sheegay inay ka digtay in xasillooni darrada sii socota ay saameyn karto joogitaanka iyo dhaqdhaqaaqyada safaaradaha shisheeye iyo ururada caalamiga ah ee ka howlgala Soomaaliya. Diblomaasiyiinta ayaa la sheegay inay ka digeen in sii xumaanshaha amniga uu ku qasbi karo qaar ka mid ah la-hawlgalayaasha caalamiga ah inay yareeyaan ama joojiyaan hawlgallada, taasoo saameyn karta kaalmada siyaasadeed, dhaqaale, iyo amniga.
Qodobka saddexaad wuxuu khuseeyaa isla xisaabtanka xadgudubyada xabbad-joojinta. Sida laga soo xigtay warbixinnada, wakiillada caalamiga ah waxay ka digeen in shakhsiyaadka ama kooxaha lagu helo inay mas’uul ka yihiin kicinta rabshado dheeraad ah ay wajihi karaan tallaabooyin caalami ah, oo ay ku jiraan xayiraadaha safarka, cunaqabataynta, iyo tallaabooyin kale oo ciqaab ah.
In kasta oo aan weli la soo saarin war-murtiyeed rasmi ah oo wadajir ah oo ay soo saareen dhinacyada ku lugta leh, haddana warbixinnadu waxay soo jeedinayaan in faragelintu ay gacan ka geysatay yareynta xiisadaha waxayna gacan ka geysatay joojinta colaadaha.
Haddii la xaqiijiyo, faragelinta la soo sheegay waxay iftiiminaysaa saameynta sii socota ee la-hawlgalayaasha caalamiga ah ee arrimaha siyaasadda iyo amniga Soomaaliya, gaar ahaan xilliyada xasillooni darrada sii kordheysa.
Digniinaha la soo sheegay ee ku saabsan cunaqabataynta iyo ka noqoshada suurtagalka ah ee hawlaha diblomaasiyadeed iyo horumarinta ayaa hoosta ka xariiqaya walaacyada caalamiga ah ee ah in khilaafaadka siyaasadeed ay isu beddeli karaan dhibaato amni oo ballaaran oo ka dhacda Muqdisho.
Xoogga saarista wadahadalka waxay soo jeedinaysaa in dhinacyada caalamiga ah ay u arkaan heshiis siyaasadeed oo laga wada xaajooday inuu yahay waddada kaliya ee waarta ee hore loo maro, gaar ahaan iyadoo ay jiraan khilaafaadyo socda oo ku saabsan doorashooyinka, dib-u-habaynta dastuurka, iyo sharciyeynta siyaasadeed.
Isla mar ahaantaana, iskahorimaadyada la soo sheegay waxay muujinayaan sida jawiga siyaasadeed ee hadda jira uu u jilicsan yahay. Ku lug lahaanshaha kooxaha hubaysan ee lala xiriiriyo jilayaasha siyaasadda waxay kicineysaa walaac ah in khilaafaadka siyaasadeed ay si isa soo taraysa u qaadan karaan dhinaca amniga haddii dadaallada wadahadalku ay fashilmaan.
Xabbad-joojinta ayaa laga yaabaa inay furnaan ku meel gaar ah u siiso wadahadallo cusub, laakiin khilaafaadka siyaasadeed ee salka ku haya Dowladda Federaalka iyo kooxaha mucaaradka ah weli lama xallin. In xasilloonida hadda jirta ay horseeddo wadahadal siyaasadeed oo macno leh ayaa u badan tahay inay go’aamin doonto in xiisadaha ay yaraadaan ama ay dib u soo baxaan toddobaadyada soo socda.
