Hargeysa (QJ) — Guddiga Xuquuqul Insaanka Somaliland ayaa walaac ka muujiyay xarigga dhawaan loo geystay abwaan Ismaaciil Yuusuf (Jiheeye) iyo suxufiyiinta kala ah Cabdiqani Xuseen Abokor (Baylood) iyo Xasan Saleebaan Haaruun (Galaydh), iyagoo sheegay in qaar ka mid ah xarigyadaas aan loo marin habraacyada sharciga ah ee loo baahan yahay marka la xirayo qof.
War-saxaafadeed uu Guddigu soo saaray toddobaadkan ayuu ku sheegay inuu la socday kiisaska Jiheeye iyo Baylood, kuwaas oo la kala xiray 29-kii Agoosto iyo 12-kii Sebtembar. Sida uu Guddigu sheegay, xariggoodu wuxuu la xiriiray hawlo la xiriira warbaahinta; iyadoo Jiheeye loo xiray gabay uu tiriyay, halka Bayloodna lagu eedeeyay inuu duubay oo uu baahiyay gabaygaas.
Guddigu wuxuu sheegay in labada ninba la xiray iyada oo aan loo haysan waaran (amar maxkamadeed), wuxuuna walaac ka muujiyay inaan la raacin habraacyada ilaaliya xorriyadda shakhsiga ah iyo nidaamka saxda ah ee sharciga. War-saxaafadeedkan ayaa ku soo beegmay xilli ay jirto dareen iyo indha-indhayn ballaaran oo ku saabsan xorriyadda saxaafadda iyo sida loola dhaqmo suxufiyiinta Somaliland. Ururka Ilaalinta Suxufiyiinta (CPJ) ayaa sidoo kale walaac ka muujiyay xarigga suxufi Cabdiqani Xuseen Abokor, isagoo ku tilmaamay inay qayb ka tahay xaalad ballaaran oo saameyn ku leh suxufiyiinta Somaliland.
Guddigu wuxuu sidoo kale sheegay inuu 10-kii Sebtembar helay macluumaad ku saabsan xarigga suxufi Xasan Saleebaan Haaruun (Galaydh) oo ay xireen Ciidanka Baarista Dambiyada (CID). Kadib wareysi kooban oo lala yeeshay Galaydh, Guddigu wuxuu sheegay inuu suxufigu u sheegay inaan si xun loola dhaqmin, balse uu xaqiijiyay in la xiray iyada oo aan loo haysan waaran.
Galaydh ayaa markii dambe la sii daayay sida uu Guddigu sheegay, halka Jiheeye iyo Baylood ay weli xiran yihiin. Guddigu wuxuu soo dhaweeyay sii-deynta Galaydh, wuxuuna hoosta ka xariiqay in qof kasta oo la xiray uu xaq u leeyahay caddaalad iyo ilaalinta xuquuqdiisa dastuuriga ah.
Dhanka kale, Guddigu wuxuu ku boorriyay suxufiyiinta, ururada warbaahinta, iyo guud ahaan bulshada inay taxaddar muujiyaan marka ay faafinayaan hadallo ama macluumaad ku saabsan shakhsiyaad kale, iyagoo xoojinaya muhiimadda ay leedahay ixtiraamka xuquuqda iyo sumcadda dadka. Wuxuu ugu baaqay mas’uuliyiinta iyo dhinacyada kale ee ay khuseyso inay raacaan sharciga iyo habraacyada loogu talagalay ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta.
Xarigyadan ayaa sidoo kale soo jiitay dareenka ururada u dooda xuquuqda warbaahinta. Ururka Suxufiyiinta Soomaaliyeed ayaa bishii Sebtembar 9-keedii sheegay in laba wariye iyo abwaan lagu xiray Somaliland sababo la xiriira dhaleeceyn loo jeediyay Madaxweyne Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi “Cirro.”
Hadalka Guddiga Xuquuqda Aadanaha wuxuu soo bandhigayaa tijaabo muhiim ah oo ku saabsan sida ay Somaliland uga go’an tahay ku dhaqanka sharciga iyo xorriyadda hadalka. Guddigu ma aha oo kaliya inuu difaacayo xuquuqda dadka la xiray laakiin sidoo kale wuxuu xasuusinayaa saxafiyiinta in warbixinta mas’uuliyadda leh iyo ixtiraamka xuquuqda shakhsi ahaaneed ay weli muhiim yihiin.
Somaliland, oo muddo dheer raadineysay aqoonsi caalami ah oo qayb ahaan ku salaysan hay’adaheeda dimoqraadiga ah iyo xasilloonida siyaasadeed ee qaraabada ah, eedeymaha xarigga iyada oo aan la haysan amar maxkamadeed waxay yeelan karaan cawaaqib diblomaasiyadeed oo ballaaran. Isla mar ahaantaana, rabitaanka Guddiga ee ah inuu si cad u su’aal geliyo hababka xabsiga waxay muujinaysaa jiritaanka hab hay’adeed oo awood u leh inuu baaro tallaabooyinka dowladda.
Arrinta degdegga ah ayaa ah in mas’uuliyiintu ay bixin doonaan sababo sharci oo cad oo loogu talagalay sii socoshada xabsiga Jiheeye iyo Baylood iyo in la hubiyo in dacwad kasta si hufan oo waafaqsan shuruucda Somaliland loo sameeyo.
