MUQDISHO (QJ)– Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Qaramada Midoobay ayaa maanta si rasmi ah u saxiixay Qorshaha Waxqabadka 2025 ee lagu Xoojinayo Ilaalinta Carruurta ay saameeyeen Colaadaha Hubaysan.
Wasiirka Difaaca Axmed Maalin Fiqi ayaa saxiixay qorshaha isagoo matalaya dowladda Soomaaliya. Wakiillada Qaramada Midoobay waxaa ka mid ahaa Wakiilka Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Soomaaliya, James Swan, iyo Wakiilka UNICEF ee Soomaaliya, Sandra Latouf.
Saxeexani wuxuu muujinayaa dib-u-habayn heer qaran ah oo socota wuxuuna kor u qaadayaa isla xisaabtanka hay’adaha amniga iyo ilaalinta carruurta.
Qorshahan hawlgalka wuxuu ku dhisan yahay horumarka la sameeyay sanadihii la soo dhaafay wuxuuna muujinayaa sida dowladda Soomaaliya uga go’an tahay ka hortagga xadgudubyada halista ah ee ka dhanka ah carruurta iyo inay si dhow ula shaqeyso la-hawlgalayaasha caalamiga ah si loo hubiyo ilaalinta mustaqbalka ee carruurta Soomaaliyeed.
Munaasabadda saxiixa waxaa ka soo qayb galay xubno ka tirsan Guddiga Isku-dhafka ah ee Wasaaradaha ee Carruurta iyo Colaadaha Hubaysan (CAAC), oo ay ku jiraan Wasaaraddaha Difaaca, Amniga Gudaha, Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, iyo Wasaaradda Horumarinta Qoyska iyo Xuquuqda Aadanaha.
Kani ma aha oo kaliya dukumeenti calaamad ah laakiin waa qaab-dhismeed muhiim ah oo la fulin karo. Saxiixa heer wasiir, oo uu hogaaminayo Wasiirka Difaaca, wuxuu muujinayaa ujeedo ah in ilaalinta carruurta lagu hirgeliyo hay’adaha amniga ee dawladda. Waxay arrinta ka wareejinaysaa dhinaca u doodista xuquuqda aadanaha una wareejinaysaa xudunta mabda’a militariga iyo siyaasadda dawladda, taasoo calaamad u ah isbeddel suurtagal ah.
Soomaaliya waxaa muddo dheer lagu daray warbixinta sannadlaha ah ee Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee ku saabsan Carruurta iyo Colaadaha Hubaysan ee xadgudubyada waaweyn, oo inta badan loo aaneeyo ciidamadeeda iyo maleeshiyaadka xulafada la ah. Qorshahani waa jawaab toos ah oo rasmi ah oo ku saabsan baaritaankaas. Iyada oo si firfircoon u horumarinaysa oo u saxeexaysa, dawladdu waxay doonaysaa inay ka hortagto dhaleecaynta, muujiso u hoggaansanaanta xeerarka caalamiga ah, iyo inay xoojiso sharci ahaanshaheeda iyada oo ah jilaa mas’uul ah oo ku sugan masraxa caalamiga ah, taas oo muhiim u ah sii socoshada taageerada caalamiga ah.
Joogitaanka Guddiga Wasaaradaha ee Isku-dhafka ah (CAAC) waa muhiim. Waxay tilmaamaysaa in ilaalinta carruurta loo qaabeeyay sidii arrin amni iyo maamul oo isku-dhafan, oo aan ahayn mid bulsho ama mid bani’aadamnimo oo keliya. Ku darista mas’uuliyadda wasaaradaha Difaaca, Amniga Gudaha, iyo Caddaaladda waxay higsaneysaa in la hubiyo in isla xisaabtanku uu dhex maro silsiladda taliska iyo nidaamka garsoorka, iyadoo wax laga qabanayo ka hortagga iyo dacwad ku oogidda xadgudubyada labadaba.
Ka dib markii uu si xooggan u diiday Trump, tallaabadani waxay Fqi iyo Ciidanka Qaranka Soomaaliya (SNA) u soo bandhigaysaa inay yihiin dib-u-habeeyayaal ka go’an xirfadaynta iyo sharciga caalamiga ah ee bani’aadamnimada. Tani waxay u adeegtaa inay hubiso la-hawlgalayaasha caalamiga ah ee bixinaya tababarka militariga iyo caawinta in taageeradoodu ay la jaanqaadayso mabaadi’da xuquuqda aadanaha, taasoo laga yaabo inay ilaaliso gargaarkaas muhiimka ah.
Tijaabada dhabta ah waxay ku jirtaa hirgelinta goobta dagaalka. Guusha qorshuhu waxay ku xiran tahay tababar wax ku ool ah iyo anshax marin ah oo loogu talagalay ciidamada SNA ee safka hore iyo ciidamada maleeshiyaadka xulafada la ah. Hababka kormeerka iyo warbixinta ee xooggan, oo ay u badan tahay inay ku lug leeyihiin Qaramada Midoobay.
Tallaabo garsoor oo la taaban karo oo ka dhan ah dembiilayaasha gudaha ciidamada amniga. Arrin weyn oo sii adkeynaysa ayaa weli ah Al-Shabaab, oo aan qayb ka ahayn qorshaha waxayna sii waddaa inay si nidaamsan u qorato oo ay u isticmaasho askar carruur ah. Awoodda dawladdu u leedahay inay ilaaliso carruurta meelaha ay ka jiraan iskahorimaad firfircoon oo ka dhan ah cadawga noocaas ah ayaa noqon doonta cabbirka ugu dambeeya ee jiritaanka qorshaha.
Qorshahan Ficilka ah waa tallaabo casri ah oo ay dowladda Soomaaliya ku doonayso inay ku beddesho qodob nuglaansho ah – dhaleecayn caalami ah oo ku saabsan xadgudubyada xuquuqda carruurta – tiir ka mid ah dhismaha dawladda iyo sharciyeynta. Waa isku day lagu doonayo in sheekada laga soo bilaabo mid ka mid ah dawlad leh ciidamo xadgudub sameeya oo loo beddelo mid si firfircoon u hagaajinaysa hay’adaheeda iyadoo la raacayo heerarka caalamiga ah. Saxiixeeda, gaar ahaan hay’adda difaaca, waa tallaabo muhiim ah oo diblomaasiyadeed iyo mid hay’adeed. Si kastaba ha ahaatee, dhaxalkeeda waxaa lagu go’aamin doonaa qolalka shirarka ee Muqdisho, laakiin waxaa lagu go’aamin doonaa dhaqanka askarta degmooyinka lagu muransan yahay iyo xukunnada maxkamadaha militariga.
