MUQDISHO (QJ) — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag u cambaareysay tallaabada la sheegay in Israa’iil ay ku magacawday safiir Somaliland iyo dhismaha howlgal diblomaasiyadeed oo ay ka bilowday Hargeysa, iyadoo falalka ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madaxbannaanida Soomaaliya iyo midnimada dhuleed.
War-saxaafadeed ay soo saartay Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Soomaaliya ayaa lagu sheegay in magacaabista iyo munaasabadda dhagax-dhigga dhismaha lagu tilmaamay safaaradda Israa’iil ay dhaceen iyada oo aan la helin ogolaanshaha dowladda federaalka.
Wasaaraddu waxay ku dhawaaqday tallaabooyinka “waxba kama jiraan” waxayna sheegtay inaysan lahayn saameyn sharci, iyadoo ku adkeysaneysa in Hargeysa iyo gobolka waqooyi-galbeed ay weli yihiin qaybo muhiim ah oo ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Muqdisho waxay ku doodday in sameynta xiriirka diblomaasiyadeed iyo furitaanka howlgallada diblomaasiyadeed ee joogtada ah ay u baahan yihiin ogolaanshaha dowladda madaxbannaan ee ay khuseyso, iyadoo soo xiganeysa Axdiga Vienna ee Xiriirka Diblomaasiyadeed. Waxay sheegtay in tallaabo hal dhinac ah aysan ka hor imaan karin shuruudahaas ama ay wax ka beddeli karto xaaladda caalamiga ah ee dhulka Soomaaliya.
War-saxaafadeedka ayaa sidoo kale ku xiray tallaabooyinkii ugu dambeeyay ee Israa’iil aqoonsiga ay siisay Somaliland bishii Diseembar 2025, taas oo Soomaaliya ay ku tilmaantay mid sharci darro ah. Waxay sheegtay in aqoonsiga ay diideen Midowga Afrika, Urur Goboleedka Horumarinta (IGAD), Jaamacadda Carabta iyo Ururka Iskaashiga Islaamka.
Soomaaliya waxay sidoo kale ka digtay in horumarku uu kordhin karo xiisadaha ka jira Badda Cas iyo Gacanka Cadan, iyadoo ku doodaysa in ficillada dhiirrigeliya kala qaybsanaanta iyo iska indha tirka xuduudaha caalamiga ah ee la aqoonsan yahay ay halis gelin karaan jawi amni oo horeba u jilicsanaa.
Dowladda federaalka ayaa ugu baaqday Israa’iil inay si degdeg ah uga laabato tallaabooyinka waxayna ku boorrisay dowladaha kale iyo ururada caalamiga ah inaysan qaadin tallaabooyin siin kara sharci.
Muqdisho waxay sheegtay inay xaq u leedahay inay raacdo tallaabooyin diblomaasiyadeed, siyaasadeed iyo sharci, iyadoo la raacayo sharciga caalamiga ah, si loo difaaco madaxbannaanida, midnimada iyo sharafta dhuleed ee Soomaaliya.
Hadalka Soomaaliya wuxuu muujinayaa go’aanka Muqdisho ee ah inay ka hor timaado xiriirka diblomaasiyadeed ee sii kordhaya ee Israa’iil ay la leedahay Somaliland iyada oo loo marayo hay’adaha caalamiga ah iyo doodaha sharciga. Dowladda federaalku waxay raadineysaa inay ka hortagto magacaabista safiirka Israa’iil iyo sameynta joogitaan diblomaasiyadeed oo joogto ah oo ku yaal Hargeysa inay hesho aqbalaad caalami ah oo ballaaran.
Si kastaba ha ahaatee, xiriirka ay la leedahay Israa’iil wuxuu u taagan yahay horumar diblomaasiyadeed oo muhiim ah ka dib markii ay muddo dheer raadineysay aqoonsi caalami ah. Hargeysa waxay u badan tahay inay u aragto magacaabista safiir iyo dhismaha xarun diblomaasiyadeed inay tahay caddayn dheeraad ah oo ku saabsan horumarinta dhabta ah ee xiriirka labada dhinac.
Khilaafkani wuxuu sidoo kale leeyahay saameyn ballaaran oo gobol. Meesha ay Somaliland ku taal ee ku teedsan Gacanka Cadan, oo u dhow marin-biyoodka istaraatiijiga ah ee Bab el-Mandeb, waxay siineysaa iskaashigeeda dibadda muhiimad ka baxsan su’aasha aqoonsiga. Sidaa darteed, ka qaybgalka Israa’iil ee Hargeysa waxay u badan tahay inuu soo jiito dareenka dowladaha gobolka ee ka walaacsan amniga, marin-u-helka badda iyo danaha juqraafiyeed ee is-khilaafsan.
Ugu dambeyntii, khilaafku wuxuu iftiiminayaa farqiga sii kordhaya ee u dhexeeya mowqifka Soomaaliya ee ku aaddan midnimada dhuleed iyo raadinta Somaliland ee xiriirka caalamiga ah ee madaxbannaan. Waxay sii xoojin kartaa xiisadaha diblomaasiyadeed haddii labada dhinac iyo la-hawlgalayaasheeda caalamiga ah aysan helin siyaabo ay ku maareeyaan khilaafka iyagoon sii carqaladeyn xasilloonida Geeska Afrika.
