Muqdisho (QJ) – Senator Cusmaan Abuukar Dubbe, oo ka tirsan Aqalka Sare (Senate) ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, ayaa iska casilay kursigiisii, isagoo sheegay inuu rajadii ka qabay midnimada Soomaaliya ka waayay. Wuxuu soo qaatay waxa uu ku tilmaamay cadawtinimada Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud u qabo bulshada uu ka soo jeedo (Somaliland) wuxuuna sheegay in Somaliland ay hadda guul ka gaartay aqoonsi.
Iscasilaadda Dubbe waxay ka dambeysay aqoonsiga Somaliland ee Israa’iil. Wuxuu sheegay markii ugu horreysay ee uu yimid Muqdisho, inuu aaminsanaa midnimada Soomaaliya oo uu doonayay inuu dhiso dowlad Soomaaliyeed oo xooggan, laakiin wuxuu ogaaday in dowladda Soomaaliya ay daacad ahayn.
“Maalintii aan ka tagay Hargeysa, waxaan ka tagay guri weyn, laba baabuur, iyo shaqo. Waxaan u imid dib u heshiisiin. Waxa aan ogaaday waxay ahayd in nacaybka ku dhex jira [Muqdisho] uu ka badan yahay mas’uuliyadda ku jirta [maamulka]. Kadib, waxay la wareegeen jagooyin, saameyn, iyo dhammaan hantida,” ayuu ku yiri wareysi uu siiyay Gaylan Media.
Wuxuu ku andacooday in siyaasiyiintii Muqdisho ay qabsadeen jagooyin awoodeed ka dibna ay deymo xad dhaaf ah oo aan la bixin karin dul saareen dadkii xukunka keenay, taasoo wax walba burburisay. Wuxuu sheegay inuu kula taliyay inay u naxariistaan dadka, laakiin way diideen.
“Waxay gaartay heer uu Madaxweynuhu yiraa, ‘Waannu jebin doonnaa kibirkooda.’ Waan diidnay. Wuxuu ka taliyaa Badhaadhe ilaa Saylac, iyadoo boqolaal askari iyo boqolaal diyaaradood ay haystaan.”
Wuxuu xusay in hore loo doonayay in la soo gabagabeeyo wadahadal lagu xallinayo xiisadaha u dhexeeya Somaliland iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya – midnimo ama si nabad ah loo kala tago – laakiin geeddi-socodkaasi wuu istaagay. Hadda, Somaliland waxay qaadatay waddo kale oo aqoonsi ah ka dib markii la cadaadiyay, mana aragto sabab ay ku sii jirto.
“Waxaan taagnaa Baarlamaanka iyo waddooyinka Muqdisho muddo saddex sano ah, si loo yareeyo dhibaatada dadka Somaliland? Waxay si joogto ah iigu jawaabi jireen iyagoo i weydiinaya, ‘Ma ka quusatay kursigaaga?’ Maanta, waxaan u sheegay ragga xukuma Muqdisho in damiirku ka muhiimsan yahay kursi. Maanta waan iska casilay kursigeyga, sida ay adeeraday sameeyeen 1980-kii. War nimanyahow kala quusanaye qoomamo la’aada” ayuu ku yiri qoraal uu ku baahiyay barta Facebook. “
Wuxuu ku soo gabagabeeyay in arrintu aad u fogaatay, inaysan jirin si loo soo celiyo midnimada Soomaaliyeed maanta, iyo in waxa hadda loo baahan yahay ay tahay in mid walba uu raadiyo badbaadadiisa.
Iscasilaadda Senator Dube waa go’aan siyaasadeed oo heer sare ah oo ka soo baxay hay’adda (Baarlamaanka Federaalka) oo loogu talagalay inay matasho dhammaan gobollada Soomaaliya. Maqaamkiisa Senator-ka oo ka soo jeeda qabiil la xiriira Somaliland ayaa ficilkiisa siinaya miisaan calaamadeed oo muhiim ah. Sheekadiisa – oo ah inuu ka tagay hanti iyo boos ujeedo sharaf leh oo midnimo ah, kaliya inuu wajaho takoor – waa sheeko xooggan oo shucuur leh oo ay dadka gooni u goosadka ah ee Somaliland u isticmaali doonaan caddayn asaasi ah si ay u xaqiijiyaan sheekadooda ku saabsan suurtagalnimada in dib loo midoobo cadaalad ah.
Dubbe wuxuu iscasilaadiisa u arkaa mid aan ahayn khilaaf siyaasadeed, laakiin waa khiyaamo shaqsiyeed iyo mid akhlaaqeed. Warbixintiisa ku saabsan hantida lumay iyo talada aan la dhegaysan waxay u sawiraysaa dadka siyaasadda Muqdisho inay yihiin kuwo musuqmaasuq ah, aargoosi leh, oo ay wadaan “nacayb.” Tani waxay shakhsiyeysaa khilaafka siyaasadeed, taasoo ka dhigaysa mid la xiriiri karo oo shucuur ahaan lagu soo rogi karo, taas oo ka waxtar badan abaabulka marka loo eego doodaha dastuurka ee aan la taaban karin. Waxay xoojineysaa sheekada Somaliland ee ah in Muqdisho ay tahay awood cadow ah.
Waqtiga waa mid ula kac ah. Isagoo iscasilay isla markiiba ka dib warka aqoonsiga Israa’iil, Dube wuxuu dhacdadaas u arkaa mid isbeddelaysa, oo aan laga noqon karin oo caddeynaysa waddada Somaliland isla markaana ka dhigaysa ka qaybgalka joogtada ah ee hay’adaha Soomaaliya mid aan waxba tarayn. Iscasilaadiisa waxaa loo soo bandhigay natiijo macquul ah: maxaad ugu sii jiri lahayd urur midaysan oo cadow ah isla markaana aan khusayn marka dalkaaga hooyo uu helayo sumcad caalami ah?
Iscasilaadu waa weerar toos ah oo lagu qaadayo sheekada asaasiga ah ee Madaxweyne Xasan Sheekh iyo FGS. Waxay muujinaysaa in xitaa qaab-dhismeedka federaalka dhexdiisa, aaminsanaanta Soomaaliya oo midaysan oo shaqaynaysa ay ku burburayso qaar ka mid ah wakiilladeeda. Tixraaciisa iscasilaadda adeerkiis sannadkii 1980 wuxuu ficilkiisa la xiriiraa taariikh dheer oo ku saabsan ka-noqoshada xuquuqda waqooyi, isagoo u qaabaynaya qaab soo noqnoqda, lama huraan ah halkii uu ka ahaan lahaa dhacdo keli ah.
Khilaafaynta Aqalka Sare: Waxay dhiirigelin kartaa Senator-rada kale ee ka soo jeeda qabiillada waqooyi ama gobollada aan la taageerin inay si aamusnaan ah uga baxaan ama u raacaan ku-talagalka, taasoo wiiqaysa sharcinimada iyo shaqeynta sharci-dejinta federaalka.
Waxay ceelka u sumaysaa wadahadal kasta oo mustaqbalka ah, maadaama uu Muqdisho u sawirayo lammaane aan la aamini karin oo ay dhiirigelisay xaasidnimo, ee aan ahayn dhismaha dawladda.
Waxay siinaysaa bulshada caalamka warbixin la isku halleyn karo oo gacan-ku-taag ah in midowga Soomaaliya si aan la hagaajin karin loo jabiyay, taasoo laga yaabo inay ruxdo indha-indheeyayaal dhexdhexaad ah.
FGS waxay wajahaysaa jawaab adag. Iska indha tirka waxay u ekaan kartaa mid daciif ah. Weerar Dube shaqsi ahaan wuxuu xaqiijin doonaa sheekadiisa ku saabsan cadaadiska. Jawaab cabbiran oo diiradda saareysa xaqa uu u leeyahay inuu is casilo iyadoo la xaqiijinayo ballanqaadka maamul loo dhan yahay ayaa ah wadada suurtagalka ah, laakiin waxaa laga yaabaa inaysan ka hor imaanayn saameynta shucuureed ee sheekadiisa.
Iscasilaadda Senator Dube waa dhaqdhaqaaq siyaasadeed oo xirfad leh oo kursiga baarlamaanka u beddelaya hub dagaal sheeko ah. Waxaa loogu talagalay in lagu dhaawaco fikradda midnimada Soomaaliya daqiiqad la dareemayo guusha Somaliland. Waxay ka beddeshaa siyaasi una beddeshaa shahiidnimo ujeeddada Somaliland, iyadoo siineysa weji bini’aadamnimo khilaafka aan la taaban karin iyo ka hor imaanaysa sheegashada FGS ee ah inay matasho dhammaan Soomaalida. Falkan wuxuu u badan yahay inuu saameyn badan ku leeyahay dacaayad ahaan halkii uu ka ahaan lahaa isbeddel siyaasadeed oo toos ah, laakiin wuxuu si weyn u kordhiyaa heerkulka shucuureed wuxuuna sii qoto dheereynayaa go’doonka u dhexeeya Muqdisho iyo Hargeysa.
