Hargeysa (QJ) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa furay kalfadhigii 8aad ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya u adeegsaday inuu xaqiijiyo sheegashada Muqdisho ee muddada dheer ka jirtay Somaliland, isagoo mar kale ku baaqay wadahadal ujeeddadiisu tahay waxa uu ku tilmaamay “midnimo iyo is-afgarad.”
Isagoo ka hadlayay kalfadhi wadajir ah oo Baarlamaanka Soomaaliya uu ku yeeshay Muqdisho, Xasan Sheekh ayaa qeexay mudnaanta dowladdiisa ee amniga, doorashooyinka, wax ka beddelka dastuurka iyo siyaasadda arrimaha dibadda. Wuxuu ku dhawaaqay qorshayaal lagu xoojinayo howlgallada milatari ee ka dhanka ah Al-Shabaab wuxuuna difaacay dadaalka maamulkiisa ee ah in la hirgeliyo nidaam doorasho oo hal qof iyo hal cod ah oo ka dhaca Soomaaliya oo dhan.
Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sidoo kale ku adkaystay in Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya uu yahay hay’adda kaliya ee sharciga ah ee loo oggolaaday inay wax ka beddesho dastuurka dalka, iyadoo dowladdiisu ay sii waddo horumarinta isbeddellada dastuuriga ah ee ay ka soo horjeedaan dhowr dowladood oo xubnaha ka ah federaalka iyo kooxaha mucaaradka ah.
Isagoo la hadlaya Somaliland, Xasan Sheekh wuxuu sheegay in Dowladda Federaalka ay weli diyaar u tahay wadahadal laakiin wuxuu ku adkaystay in wadahadal kasta uu horseedi doono ilaalinta midnimada Soomaaliya. Wuxuu intaas ku daray in khilaafku uusan ahayn ikhtiyaarka la doorbidayo wuxuuna ku celiyay mowqifka Muqdisho ee ah in khilaafaadka siyaasadeed lagu xalliyo wadahadal.
Madaxweynuhu wuxuu sidoo kale sheegay in khubaro ka socda Somaliland ay gacan ka geysteen horumarinta qaab-dhismeedka doorashada ee la soo jeediyay ee Soomaaliya, iyagoo soo bandhigaya habka mid ku dhisan khibradda Soomaaliya halkii ay ka ahaan lahayd caawimo dibadeed.
Kalfadhiga baarlamaanka ayaa imanaya iyadoo Soomaaliya ay weli wajahayso khilaafaad siyaasadeed oo ku saabsan dib-u-habaynta dastuurka, doorashooyinka, iyo xiriirka ka dhexeeya Dowladda Federaalka iyo dhowr maamul goboleed.
Marka laga eego dhinaca Somaliland, hadallada Madaxweyne Xasan Sheekh waxay muujinayaan diidmada joogtada ah ee Muqdisho ee ah inay aqoonsato madaxbannaanida Somaliland, inkastoo Somaliland ay u shaqaynayso sidii dowlad iskeed isu maamusha tan iyo 1991 iyadoo wadata dowladdeeda, dastuurkeeda, ciidamada amniga, garsoorka, iyo hay’adaha dimuqraadiga ah.
In kasta oo Xasan Sheekh uu wadahadal u sameeyay waddo loo maro “midnimada,” haddana dowladda Somaliland waxay si joogto ah u adkaysatay in wadahadal kasta oo mustaqbalka ah uu dhici karo oo keliya laba hay’adood oo siyaasadeed oo kala duwan, oo aan ahayn wadahadallo gudaha hal dowlad oo Soomaaliyeed ah. Hargeysa waxay ku doodaysaa in su’aasha ah soo celinta midowgii 1960 la xalliyay markii Somaliland dib u soo ceshatay madaxbannaanideeda ka dib burburkii Jamhuuriyadda Soomaaliya.
Tixraaca Madaxweynaha ee khubarada Somaliland ee ka qayb qaadanaya qorshaynta doorashada Soomaaliya sidoo kale uma badna inay saameyn ku yeelato mowqifka siyaasadeed ee Somaliland, halkaas oo doorashooyinka, maamulka dastuuriga ah, iyo hay’adaha dowliga ah ay ka shaqeeyaan si madax-bannaan Muqdisho.
Dad badan oo ku nool Somaliland, khudbaddu waxay muujinaysaa in kala qaybsanaanta asaasiga ahi aanay waxba iska beddelin: Muqdisho waxay sii waddaa inay dib u midowdo iyadoo hoos timaada hal dawlad oo Soomaaliyeed, halka hoggaanka Somaliland uu sii wado raadinta aqoonsi caalami ah oo ballaaran oo ku saabsan waxa ay u aragto madaxbannaanideeda hore u jirtay. Ilaa labada mowqif midba midka kale ka beddelo, rajada laga qabo in la helo heshiis siyaasadeed oo dhammaystiran ayaa u badan tahay inay xaddidan tahay.
