Jabuuti (QJ) — Ugu yaraan 139 Muhaajiriin, oo ay ku jiraan 15 carruur ah, ayaa dhintay ka dib markii doon buux dhaaftay oo siday 305 qof ay ku degtay xeebta Jabuuti iyagoo u safraya Yemen, sida ay sheegtay Hay’adda Qaramada Midoobay ee Socdaalka (IOM) Axaddii.
Doontu waxay rogmatay habeenkii Oktoobar 8-9 meel u dhow Guhere, waqooyiga magaalada dekedda leh ee Obock, sida laga soo xigtay warbixinnada badbaadayaasha ee ay soo xigatay IOM. Ugu yaraan 82 qof ayaa ka badbaaday, dhammaantoodna waxay ahaayeen muwaadiniin Itoobiyaan ah, halka 84 kalena ay weli maqan yihiin iyadoo hawlgallada raadinta iyo samatabbixinta ay sii socdeen.
Alexander Coissac, madaxa howlgalka IOM ee Jabuuti, ayaa dhacdada ku tilmaamay mid khasaare ba’an oo naf ah. Dadka badbaaday ayaa sheegay in doontu ay bilowday inay dib u degto wax yar ka dib markii ay raaceen, taasoo muujinaysa khataraha ka dhalan kara maraakiibta buux dhaafiyay iyo kuwa aan ammaanka ahayn ee loo isticmaalo wadada socdaalka.
Mas’uuliyiinta Jabuuti waxay sii wadaan dadaallada raadinta iyo soo kabashada, iyagoo gargaar caafimaad siinaya kuwa badbaaday isla markaana diyaarinaya aas loo sameynayo kuwa dhintay. Hay’adda IOM waxay sidoo kale ka taageertaa badbaadayaasha daryeelka caafimaadka iyo gargaar kale oo bani’aadamnimo, oo ay ku jiraan caawimaad la xiriirta qoysaskooda.
Masiibadu waxay ka dhacday waddada loo yaqaan Waddada Bari, oo ah waddo weyn oo socdaalka ah oo isku xirta Geeska Afrika iyo Yemen iyo, ugu dambeyntii, waddamada Khaliijka. Kumanaan Itoobiyaan ah iyo Soomaali ah ayaa sannad walba gala safarka khatarta ah iyagoo raadinaya shaqo, xaalado nololeed oo wanaagsan iyo badbaado, inkastoo ay jiraan khataro qarqarin, tahriibin iyo ka faa’iidaysi.
Safarku wuu sii socday inkastoo ay jiraan dagaallo iyo xasillooni darro ka soo cusboonaaday Yemen, iyo sidoo kale iskahorimaadyo iyo xaalado dhaqaale oo adag oo ka jira qaybo ka mid ah Itoobiya. Hay’adda IOM waxay soo sheegtay in socdaalka ka imanaya Itoobiya ee Jabuuti uu kordhay toddobaadyadii la soo dhaafay, iyadoo muhaajiriinta qaar ay ku tilmaameen colaad, abaar iyo dhibaatooyin kale inay yihiin sababaha ay guryahooda uga baxeen.
Sida laga soo xigtay Mashruuca Muhaajiriinta Maqan ee IOM, in ka badan 900 oo qof ayaa dhintay ama la waayay iyagoo maraya Waddada Bari sannadkii 2025, iyadoo tirada dadka isku dayaya safarka ay korodhay. Hay’addu waxay ku baaqday taageero xooggan oo loogu talagalay hawlgallada samatabbixinta iyo fursadaha socdaalka ee badbaadada leh, ee sharciga ah si looga hortago khasaare dheeraad ah oo nolosha ah.
Musiibadan ayaa hoosta ka xariiqaysa khataraha bani’aadamnimada ee soo food saaraya muhaajiriinta ka safraya Geeska Afrika ee ka gudbaya Gacanka Cadan iyo Marinka Bab el-Mandeb. Dad badan, go’aanka bixitaanka waxaa sababay isku-darka colaadaha, dhibaatooyinka dhaqaale, abaaraha iyo rajada ah in shaqo laga helo dalalka Khaliijka.
Dhimashada sii socota ee nolosha ayaa muujineysa baahida loo qabo tallaabooyin isku-dubarid ah oo ay qaadaan waddamada asalka ah, kuwa loo maro iyo kuwa loo socdo si loola dagaallamo tahriibka muhaajiriinta, loo xoojiyo awoodda raadinta iyo samatabbixinta iyo in la ballaariyo waddooyinka socdaalka ee badbaadada leh. Haddii aan la helin ilaalin weyn iyo beddello suurtagal ah, muhaajiriintu waxay u badan tahay inay ku sii jiraan meelaha khatarta ah inkastoo ay jiraan khataro.
