HARGEYSA (QJ) – Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro, ayaa ku booriyay Boqortooyada Ingiriiska inay si rasmi ah u aqoonsato Somaliland, isagoo ku doodaya in Somaliland ay buuxisay dhammaan shuruudaha lagama maarmaanka u ah dawladnimada iyo aqoonsiga caalamiga ah.
Wareysi uu siiyay The Telegraph, Madaxweyne Cirro wuxuu ku sharraxay horumarka siyaasadeed ee Somaliland 35-kii sano ee la soo dhaafay, isagoo iftiimiyay aasaaska hay’adaha dimuqraadiga ah, doorashooyinka joogtada ah, qaab-dhismeedka dawladda, iyo nidaamyada amniga tan iyo markii Somaliland ay ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sannadkii 1991.
Madaxweynuhu wuxuu sheegay in Somaliland ay xiriir taariikhi ah oo qoto dheer la leedahay Britain oo ku beegan xilligii hore ee British Somaliland, wuxuuna ku dooday in London ay leedahay mas’uuliyad akhlaaqeed iyo siyaasadeed oo ay ku aqoonsan karto Somaliland haddii ay si dhab ah u taageerto dimuqraadiyadda, xasilloonida siyaasadeed, iyo xorriyadda hadalka.
Cirro wuxuu ku nuuxnuuxsaday in Somaliland ay buuxisay shuruudaha ku xusan Heshiiska Montevideo, oo ay ku jiraan xuduudaha la qeexay, dad joogto ah, dowlad wax ku ool ah, iyo awoodda ay ku lug yeelan karto xiriirka caalamiga ah.
Hogaamiyaha Somaliland ayaa sidoo kale iftiimiyay muhiimadda istaraatiijiyadeed ee Somaliland ku leedahay Geeska Afrika, isagoo tilmaamay meesha ay ku taal meel u dhow marin biyoodka Bab al-Mandab, oo ah mid ka mid ah marinnada ganacsiga badda ee ugu mashquulka badan adduunka.
Sida laga soo xigtay warbixinta, xeebta Somaliland waxay ku fidsan tahay qiyaastii 530 mayl oo ku teedsan Gacanka Cadan, meel u dhow marin maraakiib oo ay maraan boqolkiiba badan oo ganacsiga adduunka ah. Maqaalku wuxuu xusay walaacyada amniga ee sii kordhaya ee gobolka oo ay ugu wacan tahay weerarrada lala xiriiriyo Xuutiyiinta biyaha u dhow.
Madaxweyne Cirro ayaa sidoo kale ka hadlay awoodda dhaqaale ee Somaliland, oo ay ku jiraan sahaminta socota ee kheyraadka dabiiciga ah sida dahabka iyo macdanta naadirka ah. Warbixintu waxay si dheeraad ah u iftiimisay ballaarinta Dekedda Berbera, halkaas oo DP World ay si weyn ugu maalgelisay kaabayaasha dekedaha.
Madaxweynuhu wuxuu xaqiijiyay in Somaliland ay xiriir dhow la leedahay Israa’iil wuxuuna sheegay inuu qorsheynayo inuu booqasho rasmi ah ku tago halkaas dabayaaqada sanadkan. Wuxuu sidoo kale beeniyay warbixinnada sheegaya in Somaliland ay taageertay sheegashada Argentina ee Jasiiradaha Falkland, isagoo xaqiijiyay taageerada maamulka Ingiriiska ee dhulka.
Cirro ayaa sidoo kale xoojiyay rikoodhka Somaliland ee ku aaddan qabashada doorashooyin dimuqraadi ah iyo la dagaallanka burcad badeedda iyo kooxaha xagjirka ah, isagoo Somaliland u soo bandhigaya inay tahay lamaane goboleed oo deggan oo la isku halleyn karo.
Wareysiga Madaxweyne Cirro wuxuu u muuqdaa mid loogu talagalay in lagu xoojiyo ololaha aqoonsiga caalamiga ah ee Somaliland iyadoo si toos ah loogu soo jiidanayo danaha siyaasadeed iyo kuwa istaraatiijiyadeed ee Ingiriiska. Iyadoo la xoojinayo dimuqraadiyadda, amniga gobolka, waddooyinka ganacsiga, iyo xiriirka taariikhiga ah, Somaliland waxay isu diyaarinaysaa inay noqoto xulafo xasilloon oo ku sugan gobolka Geeska Afrika oo sii kordhaya oo aan degganayn.
Waregsiga ayaa Diiradda lagu saaray Heshiiska Montevideo oo ka tarjumaysaa doodda sharciga ee muddada dheer soo jirtay ee Somaliland ee ah inay buuxisay heerarka caalamiga ah ee looga baahan yahay dawladnimada, inkastoo aysan lahayn aqoonsi diblomaasiyadeed oo ballaaran.
Tixraacyada ku saabsan Berbera, amniga Badda Cas, iyo iskaashiga Israa’iil iyo Imaaraadka Carabta ayaa sidoo kale muujinaya isku dayga Somaliland ee ah inay isu muujiso mid qiimo leh oo istaraatiiji ah u leh awoodaha Galbeedka iyo gobolka ee ka walaacsan ganacsiga badda, la dagaallanka argagixisada, iyo tartanka juqraafiyeed ee marin-haweedka Badda Cas.
Isla mar ahaantaana, dadaalka Somaliland ee aqoonsiga ayaa weli ah mid aad u muran badan ka taagan Soomaaliya, halkaas oo Dowladda Federaalka ay si xooggan uga soo horjeedo tallaabo kasta oo loo qaadayo aqoonsiga caalamiga ah ee Somaliland. Isbeddel kasta oo ku yimaada mowqifka Britain waxay u badan tahay inuu yeelan doono cawaaqib siyaasadeed oo weyn oo ka dhaca Geeska Afrika.
Wareysigu wuxuu sidoo kale muujinayaa dadaalka Somaliland ee lagu kordhinayo muuqaalkeeda diblomaasiyadeed ee caalamiga ah iyadoo ololaha aqoonsiga ku xiraysa danaha juqraafiyeed iyo dhaqaale ee ballaaran halkii ay ku tiirsanaan lahayd dood taariikheed ama siyaasadeed oo keliya.
