Muqdisho (QJ) — Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay inay dhexdhexaad ka tahay khilaafka sii kordhaya ee u dhexeeya Itoobiya iyo Ereteriya, iyadoo diiday soo jeedin ah in ka qaybgalkeeda shir madaxeedkii dhawaan ka dhacay Masar, Ereteriya iyo Suudaan ay muujineyso in Muqdisho ay dhinac la safatay.
Wasiir ku xigeenka arrimaha dibadda ee Soomaaliya, Xasan Maxamed Cali Nadaara, ayaa u sheegay BBC in dowladdu ay xiriir wanaagsan la leedahay Itoobiya iyo Ereteriya, isla markaana aysan dooneyn inay ku lug yeelato khilaafkooda. Wuxuu sheegay in Muqdisho ay si dhow ula socoto horumarka, ayna weli ka go’an tahay nabadda, xasilloonida gobolka iyo ka hortagga sii xumaanshaha.
Nadaara ayaa sidoo kale diiday dhaleeceyn ku saabsan in Soomaaliya ay la safatay Masar iyo Ereteriya ka dib shir madaxeed afar geesood ah oo uu martigeliyay Madaxweynaha Masar Abdel Fattah el-Sisi oo ka dhacay magaalada xeebta ah ee New Alamein Oktoobar 4. Shirka ayaa isugu yimid Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, Madaxweynaha Ereteriya Isaias Afwerki iyo hoggaamiyaha Suudaan Abdel Fattah al-Burhan. Baaqa wadajirka ah ee ka soo baxay ayaa looga hadlay amniga gobolka, madaxbannaanida dowladaha, isticmaalka biyaha Webiga Nile iyo maamulka Badda Cas.
Baaqa ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan dhexdhexaadnimada Soomaaliya sababtoo ah waxay ka soo horjeedday tallaabooyin hal dhinac ah oo saameeya isticmaalka biyaha ee Masar iyo Suudaan, kuwaas oo khilaaf muddo dheer soo jiray kala dhexeeya Itoobiya oo ku saabsan Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-soo-nooleynta Itoobiya. Waxay sidoo kale sheegtay in maamulka Badda Cas uu yahay mas’uuliyadda gaarka ah ee dowladaha xeebta, mowqif la xiriira dadaallada Itoobiya ee lagu xaqiijinayo marin u helidda badda. Falanqeeyayaal lagu soo xigtay warbixinta BBC-da ayaa su’aal ka keenay in ka qaybgalka Soomaaliya uu adkeyn karo xiriirka ay la leedahay Addis Ababa.
Nadaara wuxuu ku adkaystay in xiriirka diblomaasiyadeed ee Soomaaliya ay la leedahay saddexda ka qaybgalayaasha shir-madaxeedka aysan macnaheedu ahayn inay taageerto mowqifkooda ka dhanka ah Itoobiya. Wuxuu ku dooday in Soomaaliya, oo ah dowlad madax-bannaan, ay xaq u leedahay inay samaysato iskaashi iyo ka qaybgalka wadatashiyada gobolka iyadoo la ilaalinayo xiriirka ay la leedahay waddamada ku lugta leh khilaafaadka. Wuxuu sidoo kale sheegay in Muqdisho aysan helin ogeysiis rasmi ah oo sheegaya in ciidamada Itoobiya ee ka howlgala Soomaaliya ee hoos yimaada howlgalka Midowga Afrika ay isu diyaarinayaan inay ka baxaan.
Hadalkiisa ayaa yimid iyadoo xiriirka ka dhexeeya Itoobiya iyo Eritrea uu si weyn u sii xumaanayo. Itoobiya waxay ku eedaysay ciidamada Eritrea inay u gudbeen dhulkeeda gobolka Tigray ee waqooyiga waxayna taageerayaan kooxaha hubaysan ee la dagaallamaya dowladda Itoobiya. Addis Ababa ayaa u sheegtay Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay inay xaq u leedahay inay is difaacdo, halka Eritrea ay diiday eedeymaha Itoobiya waxayna ugu baaqday Qaramada Midoobay inay soo farageliso. Eedaha is-khilaafsan ayaa sii kordhiyay cabsida laga qabo isku dhac gobol oo ballaaran.
Nadaara waxay qiratay in sii kordhayaan ay saameyn ku yeelan karaan amniga iyo dhaqaalaha Soomaaliya, oo ay ku jiraan ganacsiga xuduudaha ka gudba iyo dhaqdhaqaaqa dadka. Itoobiya waxay weli tahay saaxiib muhiim ah oo dhanka amniga ah oo ka jira Soomaaliya, halkaas oo ciidamadeedu ay ka qayb qaataan Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) isla markaana ay la shaqeeyaan mas’uuliyiinta federaalka ee ka dhanka ah kooxaha xagjirka ah.
Ku adkeysiga Soomaaliya ee dhexdhexaadnimada ayaa muujinaya caqabadda diblomaasiyadeed ee Muqdisho soo food saartay iyadoo tartanka ka jira Webiga Niil, marin u helidda Badda Cas iyo amniga gobolka uu sii xoogaysanayo. Inkasta oo dowladdu ay sheegtay in ka qaybgalkeeda shir madaxeedka Alamein uusan la macno ahayn mid dhinac la safan, haddana mowqifka ku saabsan kheyraadka biyaha iyo maamulka badda ayaa is dulsaaran walaacyada istiraatiijiyadeed ee Itoobiya.
Soomaaliya, ilaalinta xiriirka shaqo ee Itoobiya ayaa si gaar ah muhiim u ah sababtoo ah danaha amniga xuduudaha ee la wadaago, ganacsiga iyo ka hortagga argagixisada. Iska hor imaad ballaaran oo u dhexeeya Itoobiya iyo Ereteriya ayaa carqaladeyn kara xiriirkaas wuxuuna cadaadis dheeraad ah saari karaa jawiga amniga ee Soomaaliya ee jilicsan. Awoodda Muqdisho ee ay ku sii wadi karto dhexdhexaadnimadeeda la sheegay waxay ku xirnaan doontaa inay sii wadi karto la macaamilka la-hawlgalayaasha gobolka iyada oo aan si toos ah ugu lug yeelan ajendayaashooda istiraatiijiyadeed ee iska soo horjeeda.
