Muqdisho (QJ) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa walaac ka muujisay sida ay u aragto bartilmaameed siyaasadeed oo lagu hayo Xildhibaan Ilhaan Cumar oo ka tirsan Aqalka Wakiillada Mareykanka, taasoo soo bandhigtay arrin xasaasi ah oo keeni karta xiisad diblomaasiyadeed oo ka dhex dhalata Muqdisho iyo Washington.
Wasiirka Difaaca Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, ayaa muujiyay walaac ku saabsan sida loola dhaqmay Cumar, oo ah xildhibaanad Soomaali-Mareykan ah oo ku nool Minnesota oo soo bandhigtay hanjabaado dil ah oo soo noqnoqday, isla markaana walaac ka muujisay badqabka qoyskeeda. Fiqi ayaa cadaadiska ay wajahayso ku xirtay dhalashadeeda Soomaalinimo iyo diinteeda Muslimka, taasoo arrinta gelinaysa walaac ballaaran oo Soomaaliya ka qabto sida loola dhaqmo dadka asal ahaan ka soo jeeda Soomaaliya ee dibadda.
Hadalka wasiirka ayaa yimid ka dib baaritaan ay maxkamaddu ogolaatay oo lagu sameeyay guriga Ilhaan Cumar Oktoobar 12, 2026. Waaxda Caddaaladda ee Mareykanka ayaa xaqiijisay in baaritaanku uu la xiriiray baaritaan dambiyeed oo socda laakiin si cad uma shaacin faahfaahinteeda oo dhammaystiran. Warbixinnada warbaahinta Mareykanka ayaa baaritaanka la xiriiriyay dukumentiyada socdaalka iyo safarka, eedeymaha ay Ilhaan iyo kooxdeeda sharciga beeniyeen.
Cumar waxay ku eedeysay Madaxweyne Donald Trump inuu adeegsaday hay’adaha federaalka si uu u cabsi geliyo dadka siyaasadda ka soo horjeeda. Si kastaba ha ahaatee, Trump wuxuu sheegay inuusan wax lug ah ku lahayn baaritaanka iyo in arrinta ay tahay in nidaamka caddaaladda uu maareeyo. Xaqiiqda ah in mas’uuliyiintu ay sameeyeen baaritaan ay maxkamaddu oggolaatay ma caddeynayso in Trump uu khalad sameeyay, mana caddaynayso in baaritaanku uu yahay mid siyaasadaysan.
Eedaaha Wasiir Fiqi waxay sidoo kale iftiimisay xiriirka ka dhexeeya bulshooyinka Soomaalida ee Soomaaliya, Itoobiya, Kenya iyo Jabuuti, isagoo ku tilmaamay inay yihiin dad wadaaga wada dhalasho inkastoo ay ku kala nool yihiin xuduudo caalamiga ah.
Faragelinta dacwadan ee dowladda Soomaaliya waxay adkeyn doontaa xiriirka diblomaasiyadeed ee Washington maadaama mas’uuliyiinta Mareykanka ay u arkaan hadalladeeda inay yihiin dhaleeceyn ku saabsan fulinta sharciga Mareykanka ama faragelinta arrin sharci oo gudaha ah.
Mareykanka iyo Soomaaliya waxay leeyihiin xiriir ku lug leh iskaashiga amniga, dadaallada la dagaallanka argagixisada, gargaarka bani’aadamnimada iyo mid diblomaasiyadeed. Kalsoonida sii xumaanaysa ee labada dowladood ayaa adkeyn karta wadahadallada dhinacyadaas, inkastoo aysan jirin wax calaamad ah oo muujinaysa in labada dowladoodba ay doonayaan inay beddelaan siyaasaddooda laba geesoodka ah ee ku saabsan kiiska Cumar, hada eedaha Fiqi khatartooda ayay leeyihiin.
Jawaabta Soomaaliya waxay muujineysaa xasaasiyadda diblomaasiyadeed ee arrin ku lug leh xildhibaan Mareykan ah oo asal ahaan ka soo jeeda Soomaaliya. Iyadoo si cad u soo bandhigaysa walaacyada ku saabsan sida loola dhaqmay Cumar, Muqdisho waxay muujinaysaa in ammaankeeda iyo suurtagalnimada cadawtinimada ku salaysan aqoonsiga ay ka baxsan tahay siyaasadda gudaha ee Mareykanka. Si kastaba ha ahaatee, hadallada wasiirka ma xaqiijinayaan ama ma bixinayaan wax caddayn ah in baaritaanka Mareykanka uu ku saleysan yahay qowmiyadda ama diinta Ilahaan Cumar.
Saamaynta suurtagalka ah ee xiriirka Mareykanka iyo Soomaaliya waxay inta badan ku xirnaan doontaa sida Maamulka Trump u maareeyo eedeymaha. Haddii hadalladu ay horseedaan is-weydaarsi dhaleeceyn diblomaasiyadeed, waxay ku dari karaan culeys xiriir hore u adkaa. Haddii labada dhinac ay kala saaraan walaaca Soomaaliya ee ku saabsan hanjabaadaha iyo daaweynta caddaaladda baaritaanka sharciga laftiisa, arrintu waxay sii ahaan kartaa mid xaddidan.
Si kastaba ha ahaatee, khilaaf diblomaasiyadeed ayaa si toos ah u soo afjari kara iskaashigaas, xiisadaha sii socdana waxay ka dhigi karaan isku-dubarid mid aad u adag. Hadda, saameyn kasta oo ku timaadda xiriirka labada dhinac ayaa weli ah suurtagal sare.