HARGEISA (QJ) — Wasiirka Duulista Hawada ee Somaliland, Fu’aad Axmed Nuuh, ayaa beeniyay in Somaliland ay heshiis cusub la gashay dowladda federaalka Soomaaliya oo ku saabsan maaraynta hawada, taasoo ka hor imaanaysa hadal uu agaasimaha Hay’adda Duulista Hawada Soomaaliya uu ku sheegay in heshiis la gaaray.
Wareysi gaar ah oo uu siiyay BBC Somali, Fu’aad wuxuu sheegay in aan heshiis cusub la gaarin labada dhinac. Wuxuu tilmaamay kala duwanaanshaha ku saabsan hirgelinta nidaamka fiisaha elektaroonigga ah ee Soomaaliya taasoo caddayn u ah in labada maamul ay sii wadaan inay si gaar ah u shaqeeyaan.
“Ma jiro wax jira, sababtoo ah haddii la isku afgartay, fiisahooda ayaa ka shaqeyn lahaa Somaliland, mana shaqaynayso,” ayuu yiri wasiirku. Wuxuu intaas ku daray in dadka safarka ah ee ka imaanaya garoonka diyaaradaha ee Hargeysa iyagoo isticmaalaya fiisaha elektaroonigga ah ee Soomaaliya laga joojin lahaa fiisahaas oo la siin lahaa fiisaha Somaliland beddelkiisa.
Fu’aad wuxuu sheegay in dadka safarka ah ay isticmaali karaan fiisaha Soomaaliya si ay u galaan Soomaaliya, laakiin aan loo aqbalin gelitaanka Somaliland. Wuxuu ku dooday in xaaladdu ay ka tarjumayso la’aanta nidaam isku dhafan oo u dhexeeya labada dhinac, wuxuuna su’aalo ka keenay saameynta dhabta ah ee heshiisyada fiisaha Soomaaliya ee dadka safarka ah ee tagaya Somaliland.
Wasiirku wuxuu sheegay in dowladda Soomaaliya ay sii wadayso inay ku tiirsanaato heshiis 2013-kii oo ku saabsan wareejinta mas’uuliyadaha maamulka hawada ee mas’uuliyiinta Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu ku eedeeyay Muqdisho inay markii dambe si keli ah ula wareegtay maamulka hawada, isagoo ku dooday in tani ay ka baxday shuruudihii ay labada dhinac markii hore ku heshiiyeen.
Fu’aad wuxuu sidoo kale sheegay in wafdi ka socda Somaliland ay ku sugnaayeen Kanada iyagoo doonaya inay dib u eegaan heshiiska iyo saameyntiisa, oo ay ku jiraan arrimaha la xiriira nidaamka fiisaha elektaroonigga ah ee Soomaaliya. Wuxuu soo hadal qaaday dacwadaha sharciga ah ee ku lug leh khilaafka, wuxuuna rajo ka muujiyay in kiiska lagu xallin doono Somaliland. Xaaladda saxda ah iyo faahfaahinta dacwadaha si madax-bannaan looguma xaqiijin akoonka la heli karo.
Wasiirku wuxuu sidoo kale walaac ka muujiyay amniga barnaamijka fiisaha elektaroonigga ah ee Soomaaliya, isagoo ku andacoonaya in dhowr jeer la jabsaday. Wuxuu ka digay in nuglaantu ay soo bandhigi karto macluumaadka shakhsi ahaaneed ee muwaadiniinta Somaliland ee isticmaala ama la falgala nidaamka. Eedeymaha ku saabsan jebinta hore iyo soo bandhigidda xogta suurtagalka ah laguma xaqiijin warbixinta.
Hadallada is-khilaafsan ayaa hoosta ka xariiqaya khilaafka sii socda ee u dhexeeya Hargeysa iyo Muqdisho ee ku saabsan maamulka duulista, hababka socdaalka iyo hirgelinta heshiisyada laga soo bilaabo 2013. Sheegashada agaasimaha Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliya ee ah in heshiis la gaaray lama waafajin diidmada wasiirka Somaliland.
Isku khilaafku wuxuu muujinayaa khilaaf ballaaran oo ku saabsan awoodda maamulka ee u dhexeeya Somaliland iyo dowladda federaalka ee Soomaaliya. Maareynta hawada sare waa shaqo duulista caalamiga ah, halka shuruudaha socdaalka iyo gelitaanka ay yihiin arrimo kala duwan. Kala duwanaanshaha labada nidaam ayaa si kastaba ha ahaatee abuuri kara dhibaatooyin wax ku ool ah oo ku yimaada shirkadaha diyaaradaha, dadka safarka ah iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah.
Arrinta ugu muhiimsan ayaa ah in dhinacyadu ay gaareen heshiis cusub, iyo, haddii ay sidaas tahay, mas’uuliyadaha iyo hababka ay daboolayso. Heshiiskii 2013 ee uu soo xigtay Fu’aad ayaa laga yaabaa inuu muhiim u yahay su’aashaas, laakiin shuruudaha saxda ah, hirgelinta xigta iyo heshiisyada dambe ayaa loo baahan doonaa in la baaro ka hor inta aan la gaarin go’aan adag.
Faallooyinka wasiirka ee ku saabsan amniga internetka ayaa sidoo kale soo bandhigaya su’aalo u baahan caddayn farsamo oo madax-bannaan. Macluumaadka la xaqiijiyay ee ku saabsan jebinta, xogta ay saameysay, iyo tallaabooyinka la qaaday si loo ilaaliyo dadka safarka ah ayaa gacan ka geysan doona in la ogaado heerka khatarta.
Hadda, warbixinnada is burinaya waxay muujinayaan baahida loo qabo caddayn ka timaada hay’adaha duulista iyo hay’adaha caalamiga ah ee khuseeya. Haddii aan la wadaagin fahamka ku saabsan nidaamyada khuseeya, khilaafaadka ku saabsan maamulka hawada sare iyo dukumentiyada safarka ayaa sii wadi kara inay sii adkeeyaan xiriirka ka dhexeeya Hargeysa iyo Muqdisho.
