Muqdisho (QJ) —Kor u kaca Weerarada Diyaaradaha Mareykanka ee Soomaaliya ayaa dib u soo cusbooneysiiyay walaac ku saabsan khasaaraha rayidka, barakaca iyo saameynta muddada dheer ee howlgallada ka dhanka ah argagixisada, iyadoo qoysaska ay saameeyeen dagaallada ka socda magaalada koonfureed ee Jamaame ay sii wadaan inay raadsadaan daaweyn, gargaar dhaqaale iyo jawaabo ku saabsan dhimashada iyo dhaawacyada ay sheegeen inay dhaceen intii lagu jiray weerar milatari.
Warbixin la daabacay Oktoobar 20, Al Jazeera waxay diiwaangelisay khibradaha dadka rayidka ah ee sheegay inay la kulmeen dagaallo ay ku lug lahaayeen weerarrada cirka ee Mareykanka iyo ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa gobolka ee ku hareeraysan Jamaame, Jubaland, bishii Nofeembar 2025. Kuwa ay saameysay waxaa ka mid ahaa C/qaadir Saalax oo toddobo jir ah, kaasoo dhaawacyo ka soo gaaray firirka dagaalka isla markaana sii waday inuu helo daryeel caafimaad oo uu ku qaato Muqdisho. Hooyadiis, Maryam Xaaji Cabdi Guuleed, ayaa sheegtay in dhakhaatiirtu ay ka digeen in ka saarista jab ku yaal meel u dhow sinta ay ka dhigi karto mid curyaan ah.
Warbixintu waxay soo xigatay diiwaannada dadweynaha ee Taliska Mareykanka ee Afrika (AFRICOM), kaas oo liis gareeyay 84 weerar oo ka dhacay Soomaaliya ilaa Sebtembar 2026. Hay’adda New America, oo si madax-bannaan ula socota ololaha, ayaa diiwaangelisay 88 weerar isla muddadaas. Tirakoobyadu waxay muujinayaan baaxadda ololaha cirka ee xilligii Madaxweyne Donald Trump, inkastoo labada urur ay adeegsadaan hababkooda dabagalka.
Dhibaatada rayidka ah intii lagu jiray weerarkii Jamaame ayaa weli muran ka taagan yahay. AFRICOM waxay xaqiijisay in ciidamada Mareykanka ay duqeymo cirka ah ka geysteen aagga Noofambar 14 iyo 15, 2025, laakiin waxay sheegtay in qiimeynteeda warbixinnada ah in hawlgallada Mareykanka ay dileen inta u dhaxaysa 10 iyo 12 qof oo rayid ah iyo guryo burburay iyo ganacsiyo aysan buuxin heerka caddaynta militariga ee lagu soo gabagabeeyay in weerarrada Mareykanka ay u badan tahay inay sababaan waxyeelada la soo sheegay. Taliska ayaa sheegay inay dib u eegi karaan natiijooyinkooda haddii macluumaad cusub soo baxo.
Dhanka kale, shabakad kormeer ah oo ay hoggaaminayso Hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan Qaxootiga ayaa diiwaangelisay 12 dhimasho oo rayid ah intii lagu jiray dagaallo iyo duqeymo cirka ah oo ka dhacay agagaarka Jamaame intii u dhaxaysay Noofambar 16 iyo 18, 2025. Shabakaddu waxay sidoo kale diiwaangelisay qiyaastii 22,800 oo qof oo ka cararay Jamaame iyo tuulooyinka ku hareeraysan muddadaas. Maadaama weerarku uu ku lug lahaa weeraro cirka iyo hawlgallo dhulka ah, tirooyinka la heli karo ma cadda ciidamada mas’uulka ka ahaa dhimasho kasta oo la soo sheegay.
Al Jazeera waxay sidoo kale soo tebisay waayo-aragnimada qoysaska la kulma cawaaqib xumo waarta oo ka dhalata dagaalka, oo ay ku jiraan dhaawacyo halis ah, khasaaraha qaraabada, hantida burburtay iyo hab-nololeedyada oo hakad galay. Mid ka mid ah beeraleyda ayaa sheegay in xaaskiisa uurka leh iyo cunugeeda aan dhalan ay dhinteen ka dib markii ay ku dhacday burbur iyadoo isku dayaysa inay baxsato. Mid kale ayaa sharraxay xaaskiisa oo curyaan noqotay ka dib markii ay dhaawacyo soo gaareen intii lagu jiray weerarka. Qoysaska ayaa soo sheegay dhibaatooyin ku saabsan bixinta daaweynta caafimaadka iyo taageeridda carruurtooda ka dib markii la barakiciyay.
Ololaha cirka ee ballaaran ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan isla xisaabtanka, bartilmaameedsiga go’aannada iyo ilaalinta rayidka. Airwars, oo ah urur la socda waxyeelada rayidka ee goobaha colaadaha, ayaa diiwaangeliyay ugu yaraan 216 qof oo rayid ah oo lagu dilay ama lagu dhaawacay duqeymihii Mareykanka ee Soomaaliya intii u dhaxaysay 2007 iyo dhammaadka Maajo 2025. Tiradani waxay ka dhigan tahay kiisas ay ururku awooday inuu diiwaangeliyo oo uusan xaqiijin khasaaraha rayidka oo dhan.
Mas’uuliyiinta Mareykanka waxay ku adkaysanayaan in hawlgallada cirka ay taageeraan ciidamada Soomaaliya ee ka dhanka ah al-Shabaab iyo kooxda Daacish ee Soomaaliya, kuwaas oo labaduba Washington ay u aragto khataro amni. Si kastaba ha ahaatee, falanqeeyayaasha ay soo xigatay Al Jazeera waxay ka digeen in khasaaraha rayidka, barakaca iyo khasaaraha nololeed ay sii kordhin karaan cabashooyinka maxalliga ah waxayna suurtogal tahay inay siiyaan kooxaha hubaysan fursado dacaayad iyo shaqaaleysiin.
Warbixintu waxay muujinaysaa xiisadda u dhaxaysa ujeeddooyinka amniga ee iskaashiga militariga Mareykanka iyo Soomaaliya iyo baahida loo qabo in la ilaaliyo dadka rayidka ah inta lagu jiro hawlgallada ka dhanka ah argagixisada. Taageerada cirka ayaa xoojin karta hawlgallada ka dhanka ah kooxaha hubaysan, laakiin eedaha waxyeelada rayidka waxay u baahan yihiin baaritaanno la aamini karo, natiijooyin hufan iyo jawaabo ku habboon marka mas’uuliyadda la go’aamiyo.
Kiiska Jamaame wuxuu sidoo kale muujinayaa dhibka go’aaminta mas’uuliyadda marka weerarrada cirka iyo dagaalka dhulka ay dhacaan inta lagu jiro isla weerarka. Tirakoobyada kormeerka ee ay hoggaaminayso UNHCR waxay diiwaangelinayaan dhimashada dadka rayidka ah iyo barokaca baaxadda leh inta lagu jiro dagaalka, halka qiimaynta AFRICOM aysan xaqiijin in weerarrada Mareykanka ay u badan tahay inay mas’uul ka ahaayeen khasaaraha iyo burburka la soo sheegay. Natiijooyinkan waa in aan loola dhaqmin sidii kuwo la isku beddeli karo.
Soomaaliya, ilaalinta rayidka waa waajib bani’aadamnimo iyo walaac amni. Gargaarka caafimaad ee waqtiga ku habboon, taageerada qoysaska barakacay iyo baaritaannada la isku halleyn karo ee lagu sameeyo waxyeelada la sheegay waxay gacan ka geysan karaan ilaalinta kalsoonida dadweynaha ee hawlgallada ka hortagga argagixisada. Marka ololaha cirka ee Mareykanku uu sii ballaarto, helitaanka macluumaad si madax-bannaan loo xaqiijin karo oo ku saabsan bartilmaameedyada, dhaawacyada iyo natiijooyinka baaritaanka ayaa u badan tahay inay udub dhexaad u noqdaan doodaha ku saabsan e-yada.
