Jerusalem(QJ) — Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa soo bandhigay khariidad muujinaysa is-waafajinta siyaasadeed iyo amni ee ka jirta Bariga Dhexe iyo Geeska Afrika, taasoo Somaliland iyo Puntland gelinaysa qayb ka duwan dawladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Waqooyi-bari.
Khariidadda, oo lagu soo bandhigay gadaasha Netanyahu isagoo ka hadlaya amniga qaranka Israa’iil iyo xulafada gobolka, waxay isticmaashaa buluug khafiif ah si ay u aqoonsato dhulalka lagu tilmaamay inay saaxiibtinimo la leeyihiin Israa’iil iyo Imaaraadka Carabta (UAE). Somaliland iyo Puntland waxay ka muuqdaan qaybtan. Soomaaliya iyo maamulka Waqooyi-bari waxaa lagu muujiyay cagaar khafiif ah, oo lala xiriiriyay koox lagu magacaabo “Dheemanka Sunniga ah,” oo ka kooban Turkiga, Masar, Sacuudi Carabiya iyo Bakistaan.
Khariidaddu waxay ku salaysan tahay falanqayn siyaasadeed oo ay sameeyeen Marc Saxer iyo Marcus Schneider oo ay daabaceen Friedrich-Ebert-Stiftung bishii Maajo 2026. Sidaa darteed waa in loo fahmaa inay tahay matalaad falanqayn ah oo ku saabsan is-waafajinta gobollada, halkii laga ahaan lahaa dukumeenti sharci ama caddayn muujinaysa in hay’ad kasta oo la muujiyay ay gashay is-waafajin rasmi ah oo ay la gashay Israa’iil ama Imaaraadka Carabta.
Khariidadda, oo lagu soo bandhigay gadaasha Netanyahu, waxay isticmaashaa buluug khafiif ah si ay u aqoonsato dhulalka lagu tilmaamay inay saaxiibtinimo la leeyihiin Israa’iil ama Imaaraadka Carabta.
Khariidaddu waxay ku salaysan tahay falanqayn siyaasadeed oo ay sameeyeen Marc Saxer iyo Marcus Schneider oo ay daabaceen Friedrich-Ebert-Stiftung bishii Maajo 2026. Sidaa darteed waa in loo fahmaa inay tahay matalaad falanqayn ah oo ku saabsan is-waafajinta gobollada, halkii laga ahaan lahaa dukumeenti sharci ah ama caddayn muujinaysa in hay’ad kasta oo la muujiyay ay gashay is-waafajin rasmi ah oo ay la gashay Israa’iil ama Imaaraadka Carabta.
Muuqaalka Somaliland ee qaybta buluugga khafiifka ah ayaa yimid iyadoo ay sii kordheyso dareenka diblomaasiyadeed ka dib markii Israa’iil ay aqoonsatay madaxbannaanida Somaliland Diseembar 26, 2025. Somaliland waxay muddo dheer raadineysay aqoonsi caalami ah tan iyo markii ay dib u soo celisay madaxbannaanideeda 1991, halka dowladda federaalka ee Soomaaliya ay diiday tallaabadaas waxayna ku adkeysaneysaa in Somaliland ay weli qayb ka tahay dhulkeeda madaxbannaan.
Khariidaddu waxay sidoo kale iftiimineysaa xiriirka Puntland iyo Imaaraadka Carabta. Dowladda Khaliijka waxay ka samaysay dano dhaqaale iyo amni oo muhiim ah Puntland, oo ay ku jiraan ku lug lahaanshaha horumarinta iyo hawlgalka dekedda Boosaaso, iyo sidoo kale iskaashiga amniga iyo tababarka militariga. Xiriirkani wuxuu gacan ka geystay joogitaanka istaraatiijiyadeed ee Imaaraadka Carabta ee xeebta waqooyi ee Soomaaliya.
Soomaaliland, danaha Imaaraadka Carabta waxay si dhow ula xiriiraan dekedda Berbera, halkaas oo DP World ay maalgashatay kaabayaasha dekedaha iyo horumarinta. Mowqifka Berbera ee Gacanka Cadan wuxuu siinayaa muhiimad suurtagal ah ganacsiga caalamiga ah, amniga badda iyo helitaanka waddooyinka maraakiibta ee isku xira Badda Cas iyo Badweynta Hindiya.
Kala soocidda khariidadda ee Somaliland iyo Puntland oo ay weheliyaan Israa’iil iyo Imaaraadka Carabta, iyadoo dawladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Waqooyi-bari ay koox gaar ah dhigayaan, waxay soo jiidan kartaa dareenka iyadoo ay jiraan khilaafaadyo ku saabsan maamulka dhuleed iyo xiriirka dibadda. Si kastaba ha ahaatee, khariidadda oo keliya ma xaqiijinayso in Puntland ay heshiis rasmi ah la gashay Israa’iil ama in dhammaan hay’adaha la muujiyay ay wadaagaan siyaasad dibadeed oo isku mid ah.
Summada “Dheemanka Sunniga ah” waxay ka kooban tahay Turkiga, Masar, Sacuudi Carabiya iyo Bakistaan. Dalalkaas waxay leeyihiin dano kala duwan oo ku baahsan Bariga Dhexe iyo Geeska Afrika. Turkiga wuxuu xiriir amni iyo dhaqaale oo ballaaran la leeyahay dawladda federaalka Soomaaliya; Masar waxay ku hawlan tahay tartanka amniga gobolka ee Itoobiya iyo murannada ku saabsan diyaarinta biyaha Webiga Niilka; Sacuudi Carabiya waxay leedahay dano muhiim ah oo ku saabsan amniga Badda Cas; Bakistaanna waxay ilaalisaa xiriir diblomaasiyadeed iyo amni oo ka jira adduunka Muslimiinta oo dhan. Muuqaalkooda oo ku hoos jira calaamad guud ma muujinayso jiritaanka isbahaysi milatari oo midaysan.
Khariidaddu waxay sidoo kale taabanaysaa su’aalo dhuleed oo xasaasi ah oo ka jira waqooyiga Soomaaliya, gaar ahaan Sool, Sanaag iyo Cayn. Somaliland waxay sheeganaysaa xuduudaha maxmiyaddii hore ee Ingiriiska ee Somaliland, halka maamullada siyaasadeed iyo bulshooyinka ku nool meelaha lagu muransan yahay ay leeyihiin mowqifyo kala duwan oo ku saabsan maamulka iyo xiriirka dhuleed. Khariidaddu ma xallinayso khilaafaadkan mana beddesho xaaladda sharci ee dhulalka.
Macnaha istaraatiijiyadeed ee ballaaran waa goobta Geeska Afrika ee u dhow Marinka Bab al-Mandab, oo ah marin muhiim ah oo badda ah oo isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadan iyo Badweynta Hindiya. Israa’iil iyo Imaaraadka Carabta waxay dan ka leeyihiin amniga maraakiibta gobolka, halka Turkiga, Masar iyo awoodaha kale ee gobolka ay doonayaan inay ilaaliyaan mudnaanta ganacsi, amni iyo diblomaasiyadeed.
