Muqdisho (QJ)— Guddoomiyaha Baarlamaanka Soomaaliya Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa su’aal ka keenay doorka ciidamada Itoobiya ee ka howlgala nabad ilaalinta iyo howlgallada amniga Soomaaliya ka dib markii ciidamo daacad u ah Madaxweynihii hore ee Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Cabdicasiis Laftagareen la sheegay inay la wareegeen deegaanno ay ciidamada Itoobiya ka howlgalayeen.
Horumarkan ayaa keenay su’aalo ku saabsan waxtarka qorshayaasha amniga ee meelaha ay colaaduhu saameeyeen iyo awoodda ciidamada caalamiga ah ee gacan ka geysan kara ilaalinta xasilloonida iyadoo xiisadaha siyaasadeed ee sii kordhaya ay ka jiraan Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed.
Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamulka Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed ayaa ku eedeeyay maleeshiyaad daacad u ah Laftagareen inay la shaqeeyaan Al-Shabaab, oo ah kooxda hubaysan ee la dagaalanta dowladda Soomaaliya. Eedeymahan ayaa sii kordhiyay walaaca laga qabo xaaladda amniga, inkastoo xaqiijinta madaxbannaan ee xiriirka la sheegay aan lagu bixin akoonka la heli karo.
Guddoomiye Cabdulqaadir ayaa sidoo kale ku eedeeyay Kenya inay Laftagareen siisay hoy iyo ilaalin amni inkastoo dowladda federaalku ay sheegtay inay ku dartay liiska madow. Wuxuu ugu baaqay mas’uuliyiinta Soomaaliya inay tallaabo ka qaadaan waxa uu ku tilmaamay inay khatar ku yihiin amniga iyo madaxbannaanida dalka.
Saraakiisha amniga Soomaaliya ayaa si gaar ah ugu eedeeyay Itoobiya iyo Kenya inay wiiqayaan madaxbannaanida Soomaaliya iyo inay kooxo hubeysan ku tababaraan meelaha u dhow xuduudahooda. Eedeyntan ayaa timid iyadoo xiriirka ka dhexeeya Muqdisho iyo deriskeeda uu yahay mid aan wanaagsanayn oo ku saabsan iskaashiga amniga iyo horumarka siyaasadeed ee Soomaaliya. Sheegashooyinkan si madax-bannaan looguma xaqiijin macluumaadka la bixiyay.
“Ma aqbali karno in argagixisadu ay qabsadaan meelaha ay joogaan ciidamada nabad-ilaalinta,” ayuu yiri Cabdulqaadir, sida laga soo xigtay warbixinta hadalkiisa.
Muranka ayaa yimid iyadoo Soomaaliya ay sii waddo la dagaallanka Al-Shabaab iyadoo maareysa kala qaybsanaanta siyaasadeed ee u dhaxaysa dowladda federaalka iyo maamullada gobolka. Itoobiya waxay sii wadday door milatari oo ay ka ciyaartay Soomaaliya iyada oo adeegsanaysa hawlgallada amniga iyo ka qaybgalka dadaallada gobolka ee ka dhanka ah kooxda xagjirka ah, taasoo ka dhigaysa xaaladda iyo dhaqanka ciidamadeeda arrin xasaasi ah oo Muqdisho ka jirta.
Hadallada Guddoomiyaha Baarlamaanka waxay muujinayaan walaac sii kordhaya oo ku saabsan xiriirka ka dhexeeya khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya iyo hab-raacyadeeda amniga. Haddii kooxaha hubaysan ay la wareegi karaan meelaha ay hore u maamuli jireen ciidamada amniga, su’aalo ayaa laga yaabaa inay ka soo baxaan isku-dubaridka, wadaagga sirdoonka iyo waxtarka hawlgallada jira.
Eedaynta loo jeediyay taageerayaasha Laftagareen, Itoobiya iyo Kenya waa kuwo muhiimad siyaasadeed leh laakiin waxay u baahan yihiin xaqiijin madax-bannaan. Kala soocidda horumarka milatari ee la diiwaan geliyay iyo eedaha ay soo jeediyeen dhinacyada siyaasadda ayaa lagama maarmaan u noqon doonta qiimeynta mas’uuliyadda iyo saameynta ay ku yeelan karto amniga gobolka.
Khilaafkan ayaa sidoo kale muujinaya dhibaatada ay Soomaaliya kala kulanto isku dheellitirka iskaashiga dalalka deriska ah iyo walaaca ku saabsan madaxbannaanida iyo faragelinta siyaasadeed. Itoobiya iyo Kenya labaduba waxay door ka ciyaareen dadaallada amniga gobolka, laakiin xiisadda ka dhalatay taageerada la sheegay inay siiyaan kooxaha maxalliga ah ayaa adkeyn karta xiriirka ay la leeyihiin Muqdisho.
Ugu dambeyntii, mudnaanta ayaa weli ah ka hortagga Al-Shabaab inay ka faa’iidaysato kala qaybsanaanta siyaasadeed, ilaalinta dadka rayidka ah iyo hubinta in dhammaan ciidamada ka howlgala Soomaaliya ay u hoggaansamaan heshiisyada amniga ee la isku raacay. Xiriir cad oo u dhexeeya dowladda federaalka, maamul goboleedyada iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah ayaa muhiim u noqon doona yareynta khatarta sii kordheysa.
