Muqdisho (QJ) — Safiirkii hore ee Mareykanka u fadhiyay Soomaaliya Larry André Jr. ayaa ku boorriyay beesha caalamka inay kordhiyaan cadaadiska ay ku hayaan dowladda federaalka Soomaaliya si loo joojiyo colaadaha ka jira Koonfur Galbeed, isagoo ku eedeeyay maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud inuu ciidamada amniga u adeegsanayo ujeeddooyin siyaasadeed xilli ay sii xumaanayaan barakaca iyo xaaladaha bani’aadamnimada.
Isagoo wareysi siiyay Sky News, André wuxuu xaaladda Soomaaliya ku tilmaamay mid halis ah wuxuuna su’aal geliyay sharci ahaanshaha dowladda federaalka, isagoo ku dooday inay xilka sii haysay wax ka baxsan waajibaadkeeda oo ay ciidamo geyneysay kooxaha ka soo horjeeda siyaasadda halkii ay mudnaanta siin lahayd ilaalinta rayidka. Hadalladiisa waxaa soo tabiyay dhowr warbaahin oo Soomaaliyeed Oktoobar 12-14.
Andre, oo ahaa safiirka Mareykanka ee Soomaaliya laga soo bilaabo 2022 ilaa 2023, wuxuu si gaar ah diiradda u saaray colaadda ka jirta iyo hareeraha Baydhabo, caasimadda gobolka Bay. Wuxuu ku dooday in khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Muqdisho iyo Koonfur Galbeed aan lagu xallin karin tallaabo milatari wuxuuna ku baaqay in dib loogu laabto wadahadalka siyaasadeed. Mowqifka dowladda federaalka ee ku aaddan eedeymaha gaarka ah laguma darin warbixinnada dib loo eegay.
Wareysiga ayaa yimid iyadoo ay jiraan iskahorimaadyo cusub oo ka dhacay Baydhabo oo ay ku lug leeyihiin ciidamo la xiriira maamulkii hore ee Koonfur Galbeed iyo Ciidanka Qaranka Soomaaliya. Hay’adda qaxootiga ee Qaramada Midoobay, UNHCR, ayaa Oktoobar 6-deedii ku soo warantay in dagaalku uu barakiciyay in ka badan 5,600 oo qof isla markaana uu sababay khasaarooyin rayid ah, taasoo walaac ka muujisay badbaadada dadka deegaanka iyo helitaanka adeegyada lagama maarmaanka ah.
André sidoo kale wuxuu iftiimiyay aragtida bani’aadamnimada ee sii xumaanaysa ee dalka iyo hoos u dhaca gargaarka caalamiga ah. Barnaamijka Cuntada Adduunka iyo dowladda Soomaaliya ayaa bishii Sebtembar ka digay in 5.4 milyan oo qof ay wajihi karaan gaajo heer dhibaato ah ama ka sii daran inta u dhaxaysa Oktoobar iyo Diseembar 2026, oo ay ku jiraan qiyaastii 1.5 milyan oo wajahaya heerarka gurmadka ee gaajo. Hay’adaha gargaarka ayaa sidoo kale ka digay in daadadka, amni darrada iyo yaraanta maalgelinta ay sii carqaladeyn karaan sahayda cuntada iyo hawlaha bani’aadamnimada.
Safiirkii hore wuxuu ugu baaqay la-hawlgalayaasha caalamiga ah inay ku cadaadiyaan mas’uuliyiinta Soomaaliya inay ilaaliyaan dadka rayidka ah, joojiyaan dagaalka oo ay hubiyaan in gargaarka bani’aadamnimada uu gaaro bulshooyinka nugul. Waxa kale oo uu walaac ka muujiyay warbixinnada ku saabsan duqeymaha cirka ee Turkiga ee F-16 ee ka dhacay Gobolka Koonfur Galbeed. Warbixinnadaas iyo duruufaha weerarrada la sheegay waxay u baahan yihiin xaqiijin madax-bannaan; xisaabaadyada la eegay ma aysan caddeyn bartilmaameedyada ama saameynta rayidka ee hawlgallada la sheegay.
Faragelinta André waxay dareenka caalamiga ah ku soo jeedinaysaa isku-dhafka xiisadaha siyaasadeed ee Soomaaliya, hawlgallada militariga iyo gurmadka bani’aadamnimada. Dhaleeceyntiisu waxay ka tarjumaysaa walaacyada ku saabsan isticmaalka ciidamada amniga federaalka ee khilaafaadka maamul goboleedyada, inkastoo sifaynta sharci ahaanshaha iyo ujeeddooyinka dowladda ay weli tahay qiimeyntiisa.
Caqabadda degdegga ah ayaa ah in laga hortago rabshado iyo barokac dheeraad ah oo ka dhaca Baydhabo iyadoo la ilaalinayo helitaanka gargaarka bani’aadamnimada. Iyadoo malaayiin Soomaali ah ay wajahayaan cunto yari ba’an iyo hay’adaha gargaarka oo ka digaya khatarta macaluusha ee ka dhex jirta dadka barakacay ee aagga, dagaalka sii socda wuxuu ka dhigi karaa mid adag in la maareeyo dhibaato horeba u daran.
Khilaafka ayaa sidoo kale keenaya su’aalo ku saabsan xiriirka federaalka iyo dowlad-goboleedyada iyo doorka la-hawlgalayaasha caalamiga ah. Jawaab waara waxay u baahan doontaa dhinacyada inay caddeeyaan khilaafaadkooda siyaasadeed iyagoo u maraya wadahadal, hubiyaan isla xisaabtanka xadgudubyada kasta oo ay ilaaliyaan dadka rayidka ah iyadoon loo eegin xiriirka siyaasadeed. Hadalka André wuxuu kordhinayaa cadaadiska tallaabadaas, laakiin xallinta dhibaatada waxay ku xirnaan doontaa go’aannada hoggaamiyeyaasha siyaasadda Soomaaliya iyo xaqiiqooyinka la xaqiijiyay ee dhulka.
