MUQDISHO (QJ)– Golaha Wasiirada ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, fadhi uu maanta guddoominayay Ra’iisul Wasaare ku xigeenka Saalax Axmed Jaamac, ayaa baabi’iyay dhammaan heshiisyadii iyo is-afgaradyadii ay kala saxiixdeen dowladda Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta ee la xiriiray iskaashiga amniga iyo difaaca labada dhinac.
Go’aankan wuxuu saameeyaa dhammaan heshiisyada iyo iskaashiga ku saabsan dekedaha Berbera, Boosaaso, iyo Kismaayo. Tallaabadan waxaa lala xiriiriyay warbixinno xooggan iyo caddayn ku saabsan ficillo lagu sheegay inay waxyeello u geysanayaan madaxbannaanida qaranka, midnimada, iyo madaxbannaanida siyaasadeed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Dowladda Soomaaliya waxay ku andacootay inay dib u xaqiijinayso mas’uuliyaddeeda iyo xuquuqda madaxbannaanida ee dhulkeeda, dekedaha, arrimaha amniga, iyo xiriirkeeda dibadda.
Golaha Wasiirradu waxay sidoo kale ansixiyeen Qaab-dhismeedka Sharciga ee Ilaalinta Madaxbannaanida iyo Midnimada Dhulka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Qaab-dhismeedka Siyaasadda ee Maamul-baahinta, xeerarka Sanduuqa Maareynta Khatarta Masiibooyinka Qaranka (NDRMF), iyo xeerarka Sharciga Adeegyada Shirkadaha.
Qaab-dhismeedka Sharciga ee Ilaalinta Madaxbannaanida iyo Dulqaadka Dhulka, oo ka kooban in ka badan darsin qodob ah, wuxuu mamnuucayaa heshiis kasta oo dhexmara maamul goboleedyada, hay’adaha hoos yimaada, ama ururada gaarka loo leeyahay oo lala galo dhinac kasta oo shisheeye iyada oo aan hore loo ogeyn, o aan oggolaansho laga haysan Dowladda Federaalka Soomaaliya, iyo iyada oo aan la kaashanayn wasaaradda federaalka ee khuseysa oo kormeeraysa mawduuca heshiiskaas.
Waxaa xusid mudan in Dowladda Federaalka ee Soomaaliya aysan xakamayn ama taageerin dhulalka dalka marka laga reebo qaybo ka mid ah Muqdisho iyadoo la kaashanayo ciidamada Midowga Afrika.
Go’aankan wuxuu yimid xilli ay dowladda Soomaaliya ku guuldareysatay inay ku qanciso dowlad goboleedyada dalka inay kordhiyaan muddada xilka ee Madaxweyne Xasan Sheekh ama ay qabtaan doorashooyin aan dastuuri ahayn. Dowladda Muqdisho ayaa sidoo kale ku guuldareysatay dadaalkeeda ay ku qancinayso bulshada caalamka inay is hot=rtaagto soo celinta madaxbannaanida Jamhuuriyadda Somaliland, oo dhawaan si buuxda ay Israa’iil u aqoonsatay.
Baajinta hal dhinac ah ee dhammaan heshiisyada labada dhinac, gaar ahaan kuwa khuseeya dekedaha istaraatiijiga ah (Boosaaso, Kismaayo), waa ku dhawaaqid dagaal dhaqaale oo ka dhan ah Dowladaha Federaalka ee Puntland, Jubaland iyo dalka Imaaraadka Carabta. Tani maaha muran yar; waa goyn aasaasi ah oo ku saabsan iskaashiga istaraatiijiyadeed ee muhiimka ah. Waxay dabasocotaa jaridii xayiraadda hawada waxayna xaqiijinaysaa in Soomaaliya ay dooratay inay si buuxda ula jaanqaado huwanta uu Sacuudigu hoggaamiyo ee tartanka Khaliijka, iyadoo ku kacaysa Soomaaliya iyo xiriirka ay la leedahay Abu Dhabi.
Baabi’inta heshiiska Imaaraadka Carabta sidoo kale waa weerar toos ah oo ka dhan ah Somaliland. Imaaraadka Carabta waa saaxiib dhaqaale iyo mid siyaasadeed oo muhiim u ah Hargeysa. Iyagoo isku dayaya inay curyaamiyaan hawlaha Imaaraadka Carabta, Muqdisho waxay rajeyneysaa inay Somaliland ka go’doomiso dhaqaale ahaan waxayna ku cadaadin doontaa Abu Dhabi inay joojiso waxa ay ugu yeereen taageeradeeda qarsoon. Si kastaba ha ahaatee, tani waa istaraatiijiyad khatar badan leh oo taa beddelkeeda ku riixi karta Imaaraadka Carabta iyo Somaliland inay galaan isbahaysi adag oo rasmi ah oo ka dhan ah Muqdisho.
Go’aankani waa tallaabadii siyaasadeed ee arrimaha dibadda ee ugu khatarta badan ee ay qaaday DFS sannado badan. Waa dib-u-habayn buuxda oo ka dhan ah Imaaraadka Carabta kana socota Sacuudi Carabiya, oo ay weheliso isku day khatar leh oo lagu burburinayo federaalka iyo in la maroorsado dhammaan heshiisyada arrimaha dibadda ee hoos yimaada Muqdisho. Waa khamaar siyaasadeed kicinta dowladaha federaalka, iyo suurtagalnimada dardargelinta Madaxbannaanida Somaliland iyo dhiirigrlintay in Puntland iyo Jubaland ku dhawaaqaan gooni isutaag.
