MUQDISHO (QJ) – Kalfadhigii wadajirka ahaa ee labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa la hakiyey iyadoo buuq iyo fowdo ay ka dheceen maalintii saddexaad oo xiriir ah. Guddoomiyaha Baarlamaanka, oo maanta keenay ciidamo badan xarunta Baarlamaanka, ayaa ku guuldareystay inuu bilaabo dood ku saabsan wax ka beddelka dastuurka, kaas oo aan weli heshiis laga gaarin.
Qaylo xooggan iyo buuq ayaa hareeyay kalfadhiga ka dib markii Xildhibaanada mucaaradka ay si cad uga soo horjeesteen wax ka beddelka dastuurka. Guddoomiyaha Baarlamaanka ayaa ku adkeystay inuu bilaabo doodda ku saabsan qodobbada muranka dhaliyay, taasoo keentay dood afka ah iyo isqabqabsi jireed.
Ciidamada amniga, oo ay ku jiraan booliiska, ayaa la keenay Baarlamaanka, waxaana la sheegay in qaar ka mid ah Xildhibaanada la eryay. Intaa waxaa dheer, dad aan xildhibaano ahayn ayaa lagu arkay goobaha shirarka ee xarunta si ay u buuxiyaan kooramka, maadaama Xildhibaanno badan, sida ay sheegeen Xildhibaannada mucaaradka, ay qaadaceen kalfadhiga.
Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakur ayaa lagu arkay muuqaallo lagu faafiyay baraha bulshada oo ay la kulmayaan ciidamada amniga gudaha Baarlamaanka. Saxaafadda ayaa laga mamnuucay gudaha xarunta, internetkana sidoo kale waa la jaray.
Labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya waxay isku dayeen saddex maalmood oo isku xigta inay qabtaan fadhi rasmi ah si ay uga doodaan arrimaha dastuurka, gaar ahaan wax ka beddelka iyo dhammaystirka Cutubka 5aad ilaa 9aad, laakiin dhammaan kalfadhiyadan way fashilmeen sababtoo ah qaylo iyo fowdo.
Guddoomiyaha Baarlamaanka ayaa doonayay inuu soo gabagabeeyo doodda oo uu ansixiyo wax ka beddelka dastuurka Isniintii, laakiin taasi ma aysan suurtogal ahayn. Xubnaha labada Aqal ayaa hore loogu amray inay ka soo qayb galaan kalfadhiyada, marka laga reebo dhowr Xildhibaan iyo Senataro oo laga mamnuucay ka qaybgalka – mamnuucid ka dhalatay kalfadhiyadii hore oo ku dhammaaday fowdo.
Dhacdooyinkani waxay muujinayaan xiisad siyaasadeed oo qoto dheer iyo burbur hay’adeed oo ka taagan xudunta dowladda Soomaaliya, oo diiradda saareysa geeddi-socodka aadka u muranka badan ee wax ka beddelka dastuurka ku meel gaarka ah.
Khilaafku waa isku dayga hoggaanka baarlamaanka (oo la jaanqaadaya laanta fulinta) si ay u riixaan wax ka beddelka dastuurka iyada oo aan la isku raacsanayn. Xildhibaanada mucaaradka ah ayaa diidaya habka iyo waxa ku jira, taasoo horseedaysa ismari waaga oo dhan.
In ciidamo la geeyo aqalka sharci-dejinta waa astaan ​​cad oo muujinaysa awoodda fulinta iyo isticmaalka qasabka sharci-dejinta.
Buuxinta kulanka ee dad aan xildhibaanno ahayn si loo helo kooram waxay wiiqaysaa sharcinimada kalfadhiga. Mamnuucidda warbaahinta iyo jarista internetka waa xeelado caadi ah oo lagu xakameynayo sheekada iyo ka hortagga baaritaanka dadweynaha.
Dhacdooyinka waxay muujinayaan kala qaybsanaan qoto dheer oo aan ahayn oo keliya dowladda iyo mucaaradka, laakiin gudaha baarlamaanka laftiisa. Mamnuucidda xildhibaannada qaarkood inay ka soo qayb galaan waxay sii kala qaybinaysaa doodaha siyaasadeed.
Ficillada dowladdu waxay si xun u dhaawacayaan sharcinimada baarlamaanka iyo geeddi-socodka dastuurka labadaba. Waxay muujinaysaa maamulka iyada oo loo marayo xoog iyo wax is-daba-marin halkii laga samayn lahaa wadahadal iyo heshiis.
Burbur dadweyne iyo rabshado wata oo ka jira golaha qaranka ayaa halis ugu jira inuu isu bedelo xasillooni darro siyaasadeed oo ballaaran, mudaaharaadyo, ama xitaa iskahorimaad, iyadoo koox waliba ay ku adag tahay mowqifkooda.
Fashilka kalfadhiga wuxuu tilmaamayaa burburka geeddi-socod siyaasadeed wuxuuna tilmaamayaa marxalad khatar ah oo u baahan in khilaafaadka dastuuriga ah lagu xalliyo wadahadal.
